Sabahan News Online

BANDAR SERI BEGAWAN, 14 Ogos (SNO): Seminggu selepas Sultan Hassanal Bolkiah menitahkan penarikan balik gelaran “Yang Amat Mulia Pengiran Anak Isteri” daripada Pengiran Raabi’atul ‘Adawiyyah binti Pengiran Haji Bolkiah, persoalan terbesar masih belum terjawab: apakah sebenarnya yang telah berlaku sehingga keputusan luar biasa itu dibuat?

Menurut pengumuman Kerajaan Brunei yang diterbitkan Pelita Brunei, gelaran tersebut ditarik balik serta-merta pada 7 Ogos atas titah Sultan Hassanal Bolkiah. Pengiran Raabi’atul ‘Adawiyyah masih dikenal pasti dalam kenyataan itu sebagai isteri kepada Pengiran Muda ‘Abdul Malik.

Alasan rasmi yang diberikan ialah berkaitan “kelakuan-kelakuannya yang tidak melayakkan sebagai pasangan kerabat diraja”, selain dikatakan mencemarkan nama baik serta tidak menghormati Sultan Hassanal Bolkiah, Raja Isteri Pengiran Anak Hajah Saleha dan kerabat diraja.

Media Brunei seperti Media Permata dan Borneo Bulletin turut melaporkan keputusan yang sama berdasarkan pengumuman diraja tersebut.

Namun, pihak Istana tidak menjelaskan apakah “kelakuan-kelakuan” yang dimaksudkan, bila ia berlaku, berapa lama ia berlaku atau sama ada keputusan itu berpunca daripada satu kejadian tertentu ataupun beberapa kejadian.

Kekosongan maklumat inilah yang kemudian membuka ruang kepada pelbagai cerita tidak rasmi, pengalaman peribadi yang tidak dapat disahkan, khabar angin dan dakwaan anonim tersebar dalam kalangan masyarakat Brunei.

SNO menegaskan bahawa bahagian berikut adalah laporan mengenai dakwaan yang sedang beredar dan bukan pengesahan bahawa dakwaan tersebut benar.

Dakwaan Pertama: Hubungan Dengan Raja Isteri Didakwa Sudah Bermasalah

Antara cerita paling serius yang beredar ialah dakwaan bahawa hubungan Pengiran Raabi’atul ‘Adawiyyah dengan Raja Isteri Pengiran Anak Hajah Saleha mengalami ketegangan.

Dalam satu hantaran anonim yang dikongsikan semula di komuniti Reddit r/nasikatok, seorang pengguna mendakwa menerima maklumat yang mengatakan Pengiran Raabi’atul pernah mengeluarkan kata-kata menghina terhadap Raja Isteri serta cuba mempengaruhi anak-anaknya supaya menjauhkan diri daripada datuk dan nenek mereka daripada keluarga diraja.

Tiada bukti, rakaman, saksi bernama atau kenyataan rasmi dikemukakan bagi menyokong dakwaan itu.

Namun dakwaan tersebut mendapat perhatian kerana pengumuman rasmi Sultan sendiri secara khusus menyebut bahawa kelakuan Pengiran Raabi’atul dianggap sebagai tidak menghormati bukan sahaja Sultan, tetapi juga Raja Isteri Pengiran Anak Hajah Saleha dan kerabat diraja.

Persamaan antara bahasa rasmi itu dengan khabar angin berkenaan bagaimanapun tidak boleh dianggap sebagai bukti bahawa cerita tersebut benar.

Dakwaan Kedua: Layanan Terhadap Kakitangan Istana

Beberapa pengguna Reddit turut mendakwa berlaku masalah berhubung cara Pengiran Raabi’atul melayan kakitangan atau pekerja di sekelilingnya.

Seorang pengguna mendakwa pernah mendengar cerita bahawa tidak lama selepas perkahwinannya pada 2015, Pengiran Raabi’atul telah memarahi seorang pembantu rumah dan pekerja tersebut kemudiannya dipindahkan untuk bertugas bersama Raja Isteri.

Seorang lagi pengguna yang mendakwa mempunyai pengetahuan mengenai keadaan “di dalam” pula menulis bahawa mereka yang pernah bekerja di lingkungan berkenaan mengetahui tentang perangainya terhadap kakitangan. Tetapi pengguna itu sendiri mengakui tidak mempunyai butiran lanjut.

Dalam satu perbincangan Reddit yang lain, seorang pengguna membuat dakwaan lebih jauh mengenai layanan terhadap pembantu rumah, penggunaan kedudukan untuk mendapatkan barangan atau layanan dan perbelanjaan berkaitan keluarga. Tiada bukti bebas diberikan bagi dakwaan-dakwaan tersebut.

Oleh itu, dakwaan mengenai layanan terhadap pekerja kekal sebagai maklumat tidak disahkan.

Dakwaan Ketiga: Keluarga Didakwa Menggunakan Hubungan Diraja Untuk Mendapat Layanan Istimewa

Satu lagi tema yang berulang kali muncul dalam perbincangan masyarakat Brunei ialah dakwaan bahawa sesetengah ahli keluarga Pengiran Raabi’atul didakwa menggunakan hubungannya dengan Pengiran Muda ‘Abdul Malik untuk mendapatkan layanan tertentu.

Beberapa pengguna Reddit mendakwa ahli keluarganya pernah menggunakan kedudukan sebagai keluarga kepada isteri seorang putera untuk menuntut layanan seolah-olah mereka sendiri sebahagian daripada keluarga diraja.

Seorang individu, yang mendakwa pernah bekerja di sebuah butik pada 2015, menceritakan pengalaman apabila seorang wanita yang mengaku sebagai ahli keluarga isteri Pengiran Muda ‘Abdul Malik didakwa meminta pemulangan wang selepas membeli pakaian dan kemudian menggunakan hubungan dengan keluarga putera itu apabila permintaannya tidak dilayan.

Cerita tersebut merupakan pengalaman yang diceritakan oleh pengguna anonim dan tidak boleh disahkan secara bebas oleh SNO.

Lebih penting lagi, walaupun sesuatu perbuatan oleh anggota keluarganya benar sekalipun, ia tidak dengan sendirinya membuktikan Pengiran Raabi’atul melakukan kesalahan atau bahawa perkara itulah yang menyebabkan gelarannya ditarik balik.

Beberapa perbincangan anonim turut mendakwa keluarga Pengiran Raabi’atul telah menyebabkan masalah kewangan kepada Pengiran Muda ‘Abdul Malik atau terlalu bergantung kepada kedudukannya.

Seorang pengguna mendakwa masalah keluarga dan kewangan telah berlanjutan sehingga akhirnya Pengiran Muda ‘Abdul Malik dikatakan mengadu mengenai keadaan tersebut kepada bapanya, Sultan Hassanal Bolkiah.

Pengguna lain membuat dakwaan mengenai perbelanjaan hotel, perjalanan serta penggunaan kedudukan diraja untuk mendapatkan barangan atau perkhidmatan.

Namun tiada penyata kewangan, dokumen rasmi, kenyataan daripada Pengiran Muda ‘Abdul Malik atau bukti bebas dikemukakan untuk menyokong cerita tersebut.

Justeru, dakwaan ini perlu diletakkan dalam kategori khabar angin berkredibiliti rendah.

Satu lagi cerita yang muncul ialah dakwaan bahawa pernah berlaku pertikaian dengan sebuah syarikat pembinaan mengenai bayaran bagi kerja di sebuah rumah.

Dua pengguna Reddit mendakwa sebuah syarikat pembinaan pernah mengambil tindakan selepas pembayaran dikatakan tidak dibuat selama satu tempoh.

Bagaimanapun, semakan SNO setakat ini tidak menemui rekod mahkamah Brunei atau laporan media arus perdana yang cukup jelas untuk mengesahkan cerita itu dan menghubungkannya secara langsung dengan Pengiran Raabi’atul.

Oleh itu, SNO tidak dapat mengesahkan sama ada pertikaian itu benar-benar berlaku sebagaimana yang didakwa, siapa sebenarnya pihak yang terlibat atau bagaimana ia berakhir.

Ia tidak wajar digunakan sebagai bukti bahawa perkara tersebut menjadi punca keputusan Sultan.

Antara cerita paling sensasi yang tersebar ialah dakwaan bahawa Pengiran Raabi’atul dan suaminya bertengkar sebelum menuju ke kawasan istana menggunakan kereta berasingan dan bahawa salah sebuah kereta hampir mengenai seorang lagi anggota keluarga diraja.

Cerita tersebut datang daripada seorang pengguna anonim yang sendiri menggunakan istilah “a little birdie told me”, menunjukkan maklumat itu merupakan khabar dengar dan bukannya pengalaman langsung.

Menariknya, seorang pengguna lain dalam perbincangan yang sama segera mempersoalkan kesahihan cerita berkenaan.

SNO tidak menemui sebarang laporan polis, kenyataan Istana atau laporan media Brunei yang mengesahkan insiden seperti itu.

Atas sebab tersebut, dakwaan mengenai kereta sukan itu perlu dianggap sebagai rumor berkredibiliti sangat rendah.

Selepas gelaran tersebut ditarik balik, timbul pula spekulasi bahawa perkahwinan Pengiran Raabi’atul dengan Pengiran Muda ‘Abdul Malik mungkin berdepan masalah atau menuju perceraian.

Beberapa laporan antarabangsa mengakui bahawa khabar angin mengenai kemungkinan perceraian sedang beredar. Namun laporan-laporan tersebut juga tidak membawa bukti bahawa perceraian telah berlaku. 

Yang penting, pengumuman rasmi Pelita Brunei pada 7 Ogos masih menyifatkan Pengiran Raabi’atul sebagai isteri Pengiran Muda ‘Abdul Malik.

Setakat 14 Ogos, tiada pengumuman rasmi yang diteliti SNO menyatakan bahawa perkahwinan mereka telah dibubarkan.

Penarikan balik gelaran itu dengan itu tidak boleh disamakan secara automatik dengan perceraian.

Adakah Semua Elaun, Harta dan Keistimewaannya Turut Ditarik?

Perkara ini juga banyak disalah faham dalam media sosial.

Kenyataan rasmi Brunei secara khusus menyatakan bahawa gelaran “Yang Amat Mulia Pengiran Anak Isteri” ditarik balik serta-merta. Ia tidak menyenaraikan penarikan elaun, harta, kediaman, kemudahan keselamatan, aset, perjalanan, wang atau semua darjah kebesaran lain.

Beberapa pengguna media sosial mendakwa elaun atau keistimewaan tertentu turut terjejas, tetapi SNO tidak menemui pengumuman rasmi yang memperincikan perkara tersebut.

Media antarabangsa pula menggunakan istilah lebih luas seperti “stripped of her royal titles”, sementara sebahagian laporan menyatakan anak-anak pasangan itu tidak terjejas.

Namun untuk ketepatan editorial, apa yang pasti daripada sumber primer Brunei ialah penarikan gelaran “Yang Amat Mulia Pengiran Anak Isteri”.

Satu aspek pengumuman rasmi yang menarik perhatian ialah penggunaan perkataan “kelakuan-kelakuannya” dalam bentuk jamak.

Kenyataan itu tidak menyebut “satu kejadian” atau “satu kesalahan”, sebaliknya mengatakan penarikan gelaran berpunca daripada “kelakuan-kelakuannya yang tidak melayakkan sebagai pasangan kerabat diraja”.

Secara linguistik, penggunaan bentuk jamak itu boleh memberi gambaran bahawa keputusan tersebut mungkin berkaitan beberapa bentuk tingkah laku atau satu corak kelakuan yang berlaku dalam tempoh tertentu.

Bagaimanapun, itu hanyalah analisis terhadap bahasa kenyataan rasmi. Ia bukan bukti bahawa semua cerita yang tersebar dalam talian adalah benar.

Satu lagi perkara yang sukar diabaikan ialah keputusan untuk menyebut Raja Isteri Pengiran Anak Hajah Saleha secara khusus dalam pengumuman tersebut.

Sekiranya isu itu hanya berkaitan pelanggaran protokol umum, pihak berkuasa boleh sahaja menyebut nama baik keluarga diraja secara keseluruhan.

Sebaliknya, kenyataan rasmi menyebut tiga pihak: Sultan, Raja Isteri dan kerabat diraja.

Ini membolehkan satu hipotesis yang munasabah tetapi belum disahkan bahawa hubungan atau insiden yang melibatkan Raja Isteri mungkin mempunyai kaitan tertentu dengan keputusan tersebut.

Namun tidak ada bukti rasmi yang membolehkan SNO melangkah lebih jauh daripada itu.

Di tengah-tengah pelbagai khabar angin itu, abang kepada Pengiran Raabi’atul dilaporkan tampil memberi respons.

Menurut Oh! Media, beliau berkata beliau sendiri tidak mempunyai maklumat lanjut mengenai apa yang sedang berlaku kerana hubungan adik-beradik dan komitmen masing-masing menyebabkan mereka tidak kerap bertemu.

Beliau meminta orang ramai mendoakan yang terbaik untuk adiknya serta tidak membuat andaian atau menyebarkan khabar angin yang belum pasti.

Respons tersebut penting kerana sehingga kini tidak ada ahli keluarga terdekat yang secara terbuka mengesahkan cerita mengenai pekerja, masalah kewangan, pertelingkahan keluarga diraja atau insiden kereta yang tersebar dalam talian.

Jadi, Apakah Sebenarnya Punca Gelaran Itu Ditarik Balik?

Berdasarkan semua maklumat yang tersedia, SNO belum dapat mengenal pasti satu kejadian tertentu sebagai punca sebenar.

Apa yang boleh disahkan ialah pihak Istana sendiri membuat tuduhan yang cukup serius bahawa berlaku beberapa kelakuan yang dianggap tidak sesuai bagi pasangan kerabat diraja, mencemarkan nama baik dan tidak menghormati Sultan, Raja Isteri serta kerabat diraja.

Di luar kenyataan rasmi itu, khabar angin yang paling kerap muncul boleh dikelompokkan kepada beberapa tema: hubungan yang didakwa bermasalah dengan Raja Isteri; dakwaan layanan tidak baik terhadap kakitangan; penggunaan atau penyalahgunaan status diraja oleh sesetengah ahli keluarga; isu kewangan dan perbelanjaan; masalah rumah tangga; serta beberapa dakwaan insiden tertentu yang tidak mempunyai bukti bebas.

Kewujudan banyak cerita yang hampir sama mungkin menunjukkan bahawa persepsi negatif mengenai keluarga tersebut telah lama wujud dalam sebahagian masyarakat Brunei.

Tetapi pengulangan sesuatu cerita tidak menjadikannya fakta. Akaun Reddit yang berlainan mungkin mendapatkan cerita daripada sumber WhatsApp atau khabar angin yang sama, dan identiti kebanyakan pengguna tersebut tidak dapat disahkan.

Pada tahap ini, penjelasan yang paling munasabah,  tetapi masih dalam kategori analisis, bukan fakta, ialah bahawa penarikan gelaran berkemungkinan berkaitan satu corak hubungan dan tingkah laku yang dianggap oleh Istana telah melampaui batas yang boleh diterima daripada seorang pasangan kepada anggota kanan keluarga diraja.

Hal ini lebih selari dengan perkataan “kelakuan-kelakuannya” dan rujukan serentak kepada Sultan, Raja Isteri serta seluruh kerabat diraja berbanding teori bahawa semuanya berpunca daripada hanya satu kejadian dramatik.

Namun kita masih tidak mengetahui sama ada dakwaan mengenai layanan terhadap pekerja, tingkah laku ahli keluarga, masalah kewangan atau hubungan dengan Raja Isteri mempunyai sebarang kaitan langsung dengan titah tersebut.

Cerita mengenai perlumbaan kereta, pertikaian kontraktor, pemindahan anggota polis, kehilangan semua elaun dan berbagai-bagai teori lain mempunyai tahap pembuktian yang terlalu rendah untuk diterima sebagai fakta.

Penarikan gelaran Pengiran Raabi’atul ‘Adawiyyah adalah fakta rasmi.

Alasan umum yang diberikan Sultan juga merupakan fakta rasmi.

Tetapi cerita mengenai apa sebenarnya yang beliau lakukan masih berada dalam wilayah yang belum disahkan.

Sehingga pihak Istana, Pengiran Muda ‘Abdul Malik, Pengiran Raabi’atul sendiri atau sumber dengan bukti dokumentari tampil memberikan penjelasan, masyarakat hanya mempunyai dua lapisan maklumat: kenyataan rasmi yang sangat ringkas dan sejumlah besar cerita tidak rasmi yang tidak mempunyai tahap pembuktian yang sama.

Atas sebab itu, SNO menerbitkan maklumat tidak rasmi ini bukan sebagai keputusan bahawa mana-mana dakwaan tersebut benar, tetapi untuk menjelaskan kepada pembaca apakah cerita yang sedang beredar, dari mana ia datang dan sejauh mana ia boleh dipercayai.

Setakat 14 Ogos 2026, SNO belum menemui bukti yang membolehkan mana-mana satu dakwaan tidak rasmi tersebut ditetapkan sebagai punca sebenar penarikan gelaran.

KOTA KINABALU, 14 Ogos 2026: Gabungan Rakyat Sabah (GRS) sedang menuju ke Pilihan Raya Umum ke-16 (PRU16) dari satu kedudukan politik yang cukup kukuh kerana gabungan itu menguasai kerajaan negeri Sabah, mempunyai jentera pilihan raya yang semakin tersusun di seluruh negeri dan mengekalkan hubungan kerja dengan beberapa blok politik utama negara.

Walau bagaimanapun, kekuatan GRS pada masa ini belum boleh dianggap sebagai jaminan bahawa gabungan itu akan terus mendominasi politik Sabah untuk tempoh yang panjang. Kedudukan GRS memang kuat dari sudut pemerintahan dan organisasi, tetapi landskap politik Sabah masih terbuka kepada perubahan, khususnya sekiranya parti-parti pembangkang berjaya mengurangkan perpecahan sesama sendiri dan membentuk kerjasama yang lebih tersusun menjelang PRU16.

Walaupun kerajaan Sabah ketika ini turut melibatkan wakil-wakil yang mempunyai kaitan dengan Pakatan Harapan (PH) dan Barisan Nasional (BN), setakat ini belum ada pengesahan mengenai kewujudan satu pakatan pilihan raya rasmi empat penjuru yang melibatkan GRS, PH, BN dan Perikatan Nasional (PN) untuk menghadapi PRU16.

Sebaliknya, perkembangan semasa menunjukkan bahawa Sabah mungkin mempunyai formula politiknya sendiri yang berbeza daripada corak kerjasama yang sedang berkembang di Semenanjung Malaysia. Politik Sabah sejak sekian lama dipengaruhi oleh identiti negeri, isu autonomi, pembangunan, hak-hak Sabah, kekuatan calon tempatan dan hubungan antara parti-parti negeri dengan kerajaan Persekutuan.

GRS bagaimanapun sudah menunjukkan bahawa ia mengambil serius persiapan menghadapi pilihan raya akan datang. Pada Jun, Ketua Menteri Sabah merangkap Pengerusi GRS, Datuk Seri Hajiji Noor, mengumumkan pembentukan enam zon pilihan raya yang meliputi kesemua 25 kawasan Parlimen di Sabah.

Pemimpin-pemimpin kanan GRS ditugaskan untuk menyelaras persiapan di setiap zon, menilai kekuatan jentera tempatan dan memastikan organisasi parti bersedia lebih awal sebelum tarikh rasmi pilihan raya diumumkan. Langkah ini menunjukkan bahawa GRS tidak mahu memasuki PRU16 dalam keadaan tergesa-gesa, sebaliknya mahu membina persediaan berdasarkan kekuatan kawasan, pemilihan calon dan penyelarasan antara parti-parti yang mungkin bekerjasama dengannya.

Hajiji juga sudah memberikan petunjuk bahawa GRS mahu bertanding menggunakan lambangnya sendiri. Pendekatan itu penting kerana GRS sedang berusaha memperkukuhkan imejnya sebagai sebuah gabungan politik yang berteraskan Sabah dan bukan sekadar cabang kepada mana-mana gabungan politik dari Semenanjung.

Namun begitu, GRS berdepan satu cabaran strategik yang agak rumit. Gabungan itu boleh mendapat manfaat sekiranya parti-parti yang mempunyai hubungan baik dengannya tidak bertanding sesama sendiri kerana pertandingan banyak penjuru boleh memecahkan undi. Pada masa yang sama, GRS juga perlu berhati-hati supaya kerjasama terlalu rapat dengan parti-parti dari Semenanjung tidak melemahkan imejnya sebagai sebuah kuasa politik tempatan Sabah.

Keadaan ini bermaksud GRS perlu mencari keseimbangan antara keperluan bekerjasama dengan rakan politik di peringkat Persekutuan dan keperluan mengekalkan identiti politik Sabah yang kuat di mata pengundi.

Keputusan Pilihan Raya Negeri Sabah pada November 2025 memberikan gambaran yang jelas tentang kekuatan dan kelemahan GRS. Dalam pilihan raya tersebut, GRS muncul sebagai gabungan terbesar selepas memenangi 29 kerusi, manakala Warisan memperoleh 25 kerusi.

Keputusan itu membolehkan Hajiji membentuk sebuah kerajaan yang luas dengan penyertaan wakil-wakil daripada GRS, UPKO, PH dan BN. Susunan tersebut memberikan GRS kelebihan besar dari sudut pemerintahan kerana gabungan itu berada di tengah-tengah satu jaringan politik yang luas.

Namun, keputusan itu juga menunjukkan bahawa GRS masih belum mempunyai penguasaan mutlak terhadap politik Sabah. Perbezaan antara GRS dan Warisan hanyalah empat kerusi, yang bermaksud terdapat sebuah blok pembangkang yang masih mempunyai sokongan besar dan mampu mencabar kerajaan sekiranya keadaan politik berubah.

Kajian oleh ISEAS–Yusof Ishak Institute sebelum ini turut menilai bahawa GRS masih belum mencapai tahap dominasi politik seperti yang dinikmati Gabungan Parti Sarawak (GPS) di Sarawak. Kejayaan GRS dalam pilihan raya turut dibantu oleh faktor penyandang, kekuatan calon, taburan sokongan mengikut kawasan dan perpecahan undi dalam kalangan pihak lawan.

Ini bermaksud jumlah kerusi yang lebih besar tidak semestinya menunjukkan bahawa GRS sudah mempunyai sokongan popular yang begitu kukuh di seluruh Sabah. Sebuah gabungan politik boleh menguasai kerajaan tanpa semestinya mempunyai penguasaan menyeluruh terhadap pengundi.

Buat masa ini, GRS lebih kuat sebagai sebuah gabungan yang mampu membentuk dan mengekalkan kerajaan berbanding sebagai sebuah gerakan politik yang sudah menguasai keseluruhan sentimen rakyat Sabah.

Warisan masih kekal sebagai pencabar utama, manakala STAR dan Parti Kesejahteraan Demokratik Masyarakat (KDM) masih mempunyai pengaruh di beberapa kawasan pedalaman dan dalam kalangan masyarakat Kadazandusun-Murut.

Salah satu persoalan paling penting menjelang PRU16 ialah hubungan antara GRS dan BN Sabah. Di peringkat nasional, BN dan PN semakin menunjukkan kecenderungan untuk bekerjasama dalam beberapa pertandingan pilihan raya di Semenanjung Malaysia.

Kerjasama BN dan PN dalam Pilihan Raya Negeri Sembilan pada 1 Ogos lalu menghasilkan keputusan yang sangat baik apabila kedua-dua blok itu memenangi 25 daripada 36 kerusi Dewan Undangan Negeri secara keseluruhan. Keputusan tersebut telah menguatkan lagi pandangan bahawa kerjasama BN-PN mungkin diteruskan sehingga ke PRU16.

Namun begitu, Sabah mungkin tidak semestinya mengikut formula yang sama.

Bendahari UMNO Sabah, Datuk Seri Salleh Said Keruak, sudah menyatakan bahawa formula UMNO-PAS yang mungkin berjaya di Semenanjung tidak semestinya sesuai digunakan di Sabah. Menurut beliau, politik Sabah dipengaruhi oleh keadaan yang berbeza, termasuk isu autonomi, pembangunan, identiti tempatan dan hak negeri.

Salleh sebaliknya melihat kerjasama yang lebih rapat antara UMNO Sabah dan GRS sebagai sesuatu yang lebih sesuai dengan realiti politik negeri ini.

Jika GRS dan BN berjaya mencapai persefahaman yang kukuh, kedua-duanya boleh mengelakkan pertembungan di kawasan tertentu yang mempunyai kelompok pengundi hampir sama. Langkah itu boleh meningkatkan peluang kemenangan kerana undi penyokong kerajaan tidak akan berpecah antara calon-calon yang saling bersaing.

Namun, rundingan kerusi biasanya merupakan bahagian paling sukar dalam mana-mana kerjasama politik. Pemimpin akar umbi di kawasan tertentu mungkin sudah lama membina jentera sendiri dan mengharapkan peluang untuk bertanding. Oleh itu, persetujuan di peringkat kepimpinan tertinggi tidak semestinya mudah diterima oleh semua pihak di peringkat bahagian dan kawasan.

PH pula membawa pertimbangan yang berbeza kepada GRS. Walaupun PH masih penting kerana kedudukannya dalam kerajaan Persekutuan dan mempunyai jentera di beberapa kawasan bandar dan kawasan bercampur, prestasinya dalam PRN Sabah 2025 agak lemah apabila hanya mempertahankan satu kerusi.

Prestasi itu menunjukkan bahawa sentimen terhadap parti tempatan semakin kuat di Sabah. Oleh sebab itu, nilai PH kepada GRS mungkin lebih besar dari sudut hubungan dengan kerajaan Persekutuan berbanding kekuatan pilihan raya secara langsung.

Kerjasama dengan PH boleh membantu GRS dari segi akses kepada Putrajaya, penyelarasan pembangunan dan hubungan politik nasional. Namun, jika hubungan itu terlalu menonjol, pihak lawan boleh menggunakan keadaan tersebut untuk mendakwa bahawa GRS terlalu bergantung kepada kuasa politik dari Semenanjung.

GRS perlu meyakinkan pengundi bahawa kerjasama dengan kerajaan Persekutuan adalah untuk mendapatkan manfaat bagi Sabah dan bukan kerana gabungan itu berada di bawah pengaruh parti-parti nasional.

Peranan PN di Sabah pula masih belum begitu jelas. Walaupun kerjasama PN dengan BN semakin berkembang di Semenanjung, kekuatan PN di Sabah masih jauh lebih kecil berbanding beberapa parti tempatan.

Dalam Pilihan Raya Negeri Sabah 2025, PN hanya memenangi satu kerusi. Ini menunjukkan bahawa pengaruhnya di Sabah belum setanding dengan kekuatannya di beberapa negeri di Semenanjung.

Sabah mempunyai masyarakat yang lebih pelbagai dari segi etnik, agama dan latar wilayah. Politik di negeri ini juga sangat bergantung kepada personaliti calon, isu setempat dan sentimen hak Sabah.

Oleh itu, PN mungkin menjadi lebih penting dalam rundingan politik selepas pilihan raya di peringkat Persekutuan berbanding menjadi kuasa pilihan raya utama di Sabah.

Sekiranya BN dan PN akhirnya bekerjasama secara rasmi untuk PRU16, BN Sabah mungkin perlu membuat pilihan yang sukar sama ada mahu mengutamakan kerjasama nasional dengan PN atau mengekalkan kerjasama yang lebih rapat dengan GRS di Sabah.

Keputusan tersebut boleh memberi kesan besar terhadap pembahagian kerusi dan corak pertandingan di Sabah.

Namun, ancaman terbesar kepada GRS mungkin datang daripada usaha menyatukan pembangkang.

Presiden Warisan, Datuk Seri Mohd Shafie Apdal, sudah mengesahkan bahawa perbincangan telah berlaku antara Warisan, STAR dan KDM mengenai kemungkinan kerjasama untuk menghadapi PRU16.

Walaupun belum ada pakatan rasmi yang dimuktamadkan, kerjasama antara ketiga-tiga parti itu boleh mengubah landskap pilihan raya sekiranya mereka berjaya mengelakkan pertembungan sesama sendiri.

Warisan masih mempunyai kekuatan di beberapa kawasan Pantai Timur serta sokongan di kawasan bandar dan kawasan bercampur. STAR dan KDM pula mempunyai pengaruh di beberapa kawasan pedalaman.

Jika mereka dapat membentuk satu kerjasama yang tersusun, pertandingan satu lawan satu dengan calon-calon yang disokong GRS boleh berlaku di lebih banyak kawasan.

Keadaan ini boleh menjadi cabaran besar kepada GRS kerana salah satu faktor yang membantu gabungan itu dalam pilihan raya lalu ialah perpecahan undi di kalangan pihak lawan.

Namun, kerjasama antara parti di peringkat kepimpinan tidak semestinya menjamin bahawa semua penyokong akan mengikut keputusan tersebut.

Politik Sabah sangat dipengaruhi oleh personaliti calon, keluarga, jaringan tempatan, hubungan masyarakat dan isu yang berlaku di sesuatu kawasan.

Seorang penyokong Warisan tidak semestinya akan memilih calon STAR atau KDM, sama seperti penyokong BN atau PH tidak semestinya akan mengundi calon GRS hanya kerana parti-parti mereka mencapai persetujuan.

Oleh sebab itu, pemilihan calon yang benar-benar diterima oleh masyarakat tempatan akan menjadi antara faktor paling penting dalam PRU16.

Dalam masa yang sama, prestasi kerajaan akan menjadi penilaian utama pengundi.

GRS kemungkinan besar akan membawa naratif kestabilan dan pembangunan sebagai asas kempen. Kerajaan Sabah terus memperuntukkan dana yang besar kepada sektor jalan raya, bekalan air dan elektrik.

Bajet Negeri Sabah 2026 memperuntukkan lebih RM1.1 bilion kepada kementerian yang mengendalikan sektor-sektor tersebut.

Namun, peruntukan besar tidak semestinya memberikan keuntungan politik jika rakyat masih belum melihat perubahan dalam kehidupan seharian.

Masalah bekalan air, gangguan elektrik, jalan rosak dan pembangunan luar bandar yang tidak seimbang sudah menjadi isu lama di Sabah.

Jika GRS mampu menunjukkan perubahan yang nyata sebelum PRU16, gabungan itu mempunyai peluang untuk meyakinkan rakyat bahawa kestabilan politik dan kerjasama dengan kerajaan Persekutuan membawa hasil.

Sebaliknya, jika masalah tersebut berterusan, pembangkang boleh menggunakan rekod pemerintahan GRS sendiri untuk menyerang kerajaan.

Selepas beberapa tahun berada dalam kerajaan, semakin sukar bagi pemimpin untuk menyalahkan pentadbiran terdahulu atau pihak lain kerana rakyat akan menilai berdasarkan apa yang berlaku di bawah pemerintahan semasa.

Isu geran khas Sabah yang sering disebut sebagai hak 40 peratus juga boleh menjadi antara isu paling penting menjelang pilihan raya.

Perlembagaan Persekutuan menyediakan satu formula geran khas kepada Sabah di bawah Perkara 112C dan Jadual Kesepuluh.

Hajiji sebelum ini menyatakan bahawa rundingan dengan kerajaan Persekutuan masih berjalan dan Sabah sudah menerima bayaran interim RM1.5 bilion bermula tahun ini tanpa menggugurkan tuntutan terhadap hak yang lebih besar berdasarkan peruntukan Perlembagaan.

Jika kerajaan negeri berjaya mencapai satu penyelesaian yang jelas, kukuh dan boleh dipertahankan dari sudut Perlembagaan sebelum PRU16, GRS boleh menggunakannya sebagai bukti bahawa pendekatan rundingan dengan Putrajaya menghasilkan manfaat kepada Sabah.

Namun, jika isu tersebut terus berlarutan tanpa penyelesaian yang memuaskan, pembangkang mempunyai ruang untuk berhujah bahawa hubungan rapat dengan kerajaan Persekutuan belum menghasilkan kemajuan yang mencukupi terhadap salah satu tuntutan terbesar Sabah.

Oleh sebab itu, isu 40 peratus bukan sekadar perkara kewangan. Ia juga akan menjadi ukuran terhadap keberkesanan strategi politik GRS dalam berurusan dengan Putrajaya.

Dalam jangka panjang, persoalan yang lebih besar ialah sama ada GRS mampu berkembang menjadi sebuah blok wilayah yang benar-benar kuat seperti GPS di Sarawak.

Perbandingan itu sering dibuat kerana GPS mempunyai kedudukan yang sangat kukuh di Sarawak dan mampu berunding dengan kerajaan Persekutuan berdasarkan jumlah kerusi dan sokongan politik yang besar.

Namun, GRS masih belum mencapai kedudukan tersebut.

Politik Sabah masih lebih berpecah dan kompetitif. Warisan sahaja mempunyai 25 kerusi selepas PRN 2025, hanya empat kerusi kurang daripada GRS.

Untuk menjadi sebuah kuasa politik jangka panjang seperti GPS, GRS perlu melakukan lebih daripada sekadar membentuk kerajaan.

Gabungan itu perlu membina kesetiaan akar umbi yang lebih kuat, memperluaskan pengaruh ke semua wilayah Sabah, mempunyai sistem pemilihan calon yang tersusun, membangunkan penggantian kepimpinan yang stabil dan menghasilkan pencapaian dasar yang benar-benar dikaitkan dengan jenama GRS.

Dalam jangka pendek, GRS masih berada dalam kedudukan yang kuat. Selagi tidak berlaku perpecahan besar dalam gabungan atau kejatuhan mendadak keyakinan rakyat, GRS dijangka memasuki PRU16 sebagai antara kuasa politik paling kuat di Sabah.

Dalam tempoh tiga hingga lima tahun, GRS masih berpotensi mengekalkan kedudukannya sebagai pusat utama pemerintahan negeri jika ia dapat mengekalkan disiplin dalaman, menyelesaikan pembahagian kerusi dengan rakan politik, menunjukkan kemajuan dalam pembangunan dan mempertahankan hak Sabah dengan lebih berkesan.

Namun, tempoh lebih daripada lima tahun jauh lebih sukar untuk diramalkan.

Sabah mempunyai sejarah panjang perubahan kerajaan, perpecahan parti, pertukaran sokongan dan pembentukan pakatan baru dalam tempoh yang singkat.

GRS juga masih sangat berkait rapat dengan kepimpinan Hajiji. Pada satu tahap nanti, gabungan itu perlu membuktikan bahawa ia mampu melalui proses peralihan kepimpinan tanpa berpecah.

Jika sesebuah gabungan terlalu bergantung kepada seorang tokoh, kekuatannya boleh menjadi sementara. Sebuah institusi politik yang benar-benar mahu bertahan lama mesti mempunyai struktur yang mampu terus berfungsi selepas pemimpin utama sudah berundur.

Pengaruh GRS selepas PRU16 juga akan bergantung kepada keputusan pilihan raya di Semenanjung Malaysia.

Sekiranya tiada mana-mana gabungan di Semenanjung memperoleh majoriti jelas di Parlimen, wakil-wakil rakyat dari Sabah dan Sarawak boleh kembali memainkan peranan besar dalam pembentukan kerajaan Persekutuan.

Dalam keadaan seperti itu, blok Sabah yang tersusun boleh mempunyai kuasa tawar-menawar yang tinggi terhadap isu pembangunan, hasil negeri, autonomi pentadbiran dan perkara berkaitan Perjanjian Malaysia 1963.

Sebaliknya, jika satu gabungan di Semenanjung berjaya memperoleh majoriti tanpa memerlukan sokongan besar daripada Sabah dan Sarawak, kuasa tawar-menawar negeri-negeri Borneo boleh menjadi lebih rendah.

Ini bermaksud GRS boleh menjadi lebih kuat di Sabah tetapi kurang penting dalam pembentukan kerajaan Persekutuan.

Pada masa yang sama, GRS mungkin memenangi jumlah kerusi yang tidak terlalu besar tetapi menjadi sangat penting sekiranya keputusan PRU16 menghasilkan Parlimen tergantung.

Oleh itu, pengaruh GRS tidak boleh dinilai berdasarkan jumlah kerusi di Sabah sahaja. Kekuatan sebenar selepas PRU16 juga bergantung kepada keseimbangan kuasa di seluruh Malaysia.

Secara keseluruhannya, GRS sudah menunjukkan persediaan yang serius untuk menghadapi PRU16. Gabungan itu mempunyai kelebihan sebagai kerajaan, organisasi pilihan raya yang luas dan kemampuan untuk berunding dengan beberapa blok politik besar.

Namun, semua kelebihan tersebut belum cukup untuk mengatakan bahawa GRS sudah mempunyai dominasi politik yang kekal di Sabah.

PRN Sabah 2025 menunjukkan bahawa GRS masih boleh dicabar, khususnya jika pihak lawan berjaya mengurangkan perpecahan dan menyusun satu kerjasama yang lebih berkesan.

Masa depan GRS akhirnya tidak hanya ditentukan oleh berapa banyak parti yang sanggup bekerjasama dengannya.

Apa yang lebih penting ialah sama ada rakyat Sabah melihat perubahan yang nyata dalam kehidupan mereka, sama ada hak-hak Sabah dapat dipertahankan dengan lebih berkesan dan sama ada GRS boleh membuktikan dirinya sebagai sebuah institusi politik Sabah yang benar-benar stabil.

Persoalan menjelang PRU16 kini semakin jelas. Rakyat akan menilai sama ada GRS mampu memperbaiki masalah jalan raya, air dan elektrik, sama ada kerajaan negeri berjaya mencapai kemajuan dalam isu geran khas 40 peratus, sama ada hubungan dengan parti-parti Persekutuan membawa manfaat sebenar kepada Sabah dan sama ada gabungan itu mampu terus bertahan apabila satu hari nanti kepimpinan Hajiji berubah.

Buat masa ini, kelebihan politik masih berada di tangan GRS.

Namun, Sabah masih belum berada dalam keadaan di mana satu gabungan politik menguasai sepenuhnya keseluruhan negeri.

PRU16 berpotensi menjadi ujian besar yang menentukan sama ada GRS benar-benar sedang membina satu era dominasi politik wilayah yang lebih panjang, ataupun kekuatan yang dinikmati hari ini hanyalah satu lagi fasa dalam sejarah politik Sabah yang sentiasa berubah.

BEAUFORT, 7 Ogos: Tiga anggota Polis Diraja Malaysia (PDRM) meninggal dunia selepas dipercayai terkena renjatan elektrik ketika menggunakan penjolok besi untuk mengambil buah kelapa di luar Balai Polis Weston, Kampung Weston, petang Khamis.

Ketiga-tiga mangsa dikenal pasti sebagai Chiu Teck Siong, 40; Mohamad Nur Hafiz Ibrahim, 29; dan Muhammad Raimi Ismarubee, 26. Semua mangsa bertugas di Balai Polis Weston.

Berdasarkan laporan awal pihak berkuasa, kejadian berlaku di Jalan Weston kira-kira jam 5.50 petang ketika anggota berkenaan menggunakan penjolok besi yang panjang untuk mengambil buah kelapa.

Penjolok berkenaan dipercayai terkena kabel elektrik yang berada di kawasan tersebut, menyebabkan arus elektrik mengalir melalui batang besi itu. Bagaimanapun, urutan sebenar kejadian dan faktor yang menyebabkan ketiga-tiga mangsa terkena renjatan masih dalam siasatan.

Pusat Gerakan Operasi Jabatan Bomba dan Penyelamat Malaysia Sabah menerima panggilan kecemasan melalui talian NG999 pada jam 5.56 petang.

Seramai tujuh anggota dari Balai Bomba dan Penyelamat Beaufort kemudian dikerahkan ke lokasi yang terletak kira-kira 28 kilometer dari balai. Pasukan bomba tiba pada jam 6.25 petang.

Menurut pihak bomba, orang awam yang berada di kawasan kejadian bertindak awal memadamkan kebakaran kecil menggunakan dua alat pemadam api jenis serbuk sebelum pasukan penyelamat tiba.

Pasukan bomba seterusnya memasang sawar keselamatan bagi menghalang orang ramai daripada menghampiri kawasan berbahaya, sementara menunggu bekalan elektrik diputuskan oleh Sabah Electricity.

Selepas bekalan elektrik diputuskan dan kawasan berkenaan disahkan selamat, anggota bomba bersama PDRM mengeluarkan ketiga-tiga mangsa sebelum mayat mereka diserahkan kepada pihak polis untuk tindakan lanjut.

Operasi dilaporkan berjaya dikawal pada jam 7 malam dan ditamatkan sepenuhnya pada jam 7.45 malam.

Sabah Electricity Sdn Bhd mengesahkan kejadian itu dan memaklumkan bahawa pasukan teknikalnya telah digerakkan ke lokasi sebaik sahaja menerima laporan bagi memastikan kawasan berkenaan berada dalam keadaan selamat.

Syarikat itu berkata pihaknya memberikan kerjasama penuh kepada PDRM dan agensi berkaitan dalam siasatan yang sedang dijalankan.

Sabah Electricity turut meminta orang ramai supaya tidak membuat sebarang spekulasi kerana punca sebenar kejadian masih belum dikenal pasti.

Menurut syarikat berkenaan, tindakan sewajarnya akan diambil berdasarkan hasil siasatan pihak berkuasa dan pemeriksaan teknikal yang dijalankan.

Setakat berita ini diterbitkan, belum ada laporan teknikal rasmi yang mengesahkan sama ada kejadian itu berpunca daripada sentuhan langsung dengan kabel, keadaan kabel, ketinggian talian elektrik atau faktor lain di kawasan berkenaan.

Perdana Menteri Datuk Seri Anwar Ibrahim mengarahkan supaya siasatan menyeluruh, telus dan segera dijalankan bagi mengenal pasti punca sebenar tragedi tersebut.

Beliau berkata hasil siasatan juga penting untuk menentukan langkah penambahbaikan yang perlu dilaksanakan bagi mengelakkan kejadian sama daripada berulang pada masa hadapan.

Anwar turut menyampaikan ucapan takziah kepada keluarga ketiga-tiga mangsa dan seluruh warga PDRM.

Beliau menyifatkan pemergian anggota berkenaan sebagai satu kehilangan besar kepada pasukan keselamatan negara serta berkata jasa dan pengorbanan mereka dalam memelihara keamanan dan keselamatan rakyat akan sentiasa dikenang.

Walaupun laporan awal menunjukkan penjolok besi berkenaan dipercayai terkena kabel elektrik, perkara itu masih belum boleh dianggap sebagai penemuan muktamad sehingga siasatan polis, pemeriksaan teknikal dan laporan bedah siasat diselesaikan.

Belum ada pengesahan rasmi bahawa kabel elektrik di kawasan tersebut rosak, terlalu rendah atau tidak diselenggara dengan baik.

Oleh itu, orang ramai dinasihatkan supaya tidak menuding jari atau menyebarkan dakwaan yang belum disahkan terhadap mana-mana pihak.

Tragedi ini juga menjadi peringatan kepada masyarakat supaya tidak menggunakan galah, tangga atau peralatan logam berhampiran kabel elektrik, biarpun kabel berkenaan kelihatan tidak bersentuhan secara langsung dengan peralatan tersebut.

Sekiranya seseorang terkena renjatan elektrik, orang awam tidak sepatutnya menyentuh mangsa selagi bekalan elektrik belum diputuskan kerana tindakan itu boleh menyebabkan penyelamat turut terkena renjatan.

Pihak berkuasa dijangka meneruskan siasatan bagi menentukan urutan sebenar kejadian, keadaan persekitaran serta aspek keselamatan elektrik di sekitar Balai Polis Weston.

Sumber rujukan: Jabatan Bomba dan Penyelamat Malaysia Sabah, Sabah Electricity, kenyataan Perdana Menteri serta laporan Sabah Media.

KOTA KINABALU, 5 Ogos 2026: Pendaki Sabah, Jack Arrey Jaim, berjaya sampai ke puncak Khusar Gang di Pakistan, sekali gus menjadi seorang daripada hanya dua pendaki daripada ekspedisi lapan anggota Malaysia yang berjaya menamatkan pendakian tersebut.

Jack, anak kelahiran Ranau, berkata beliau tiba di puncak pada jam 8.07 pagi waktu Pakistan pada 2 Ogos, bersamaan jam 11.07 pagi waktu Malaysia, selepas melalui ekspedisi selama tujuh hari yang menguji ketahanan fizikal, kekuatan mental serta keupayaan para pendaki menyesuaikan diri dengan keadaan altitud tinggi.

Di puncak itu, beliau mengibarkan bendera Sabah dan mengenakan Batanga Ginontihan, iaitu pakaian tradisi masyarakat Dusun Bundu Tuhan, sebagai penghormatan kepada akar budaya dan tanah kelahirannya.

“Pendakian gunung bukan sekadar mengenai mencapai ketinggian, tetapi juga membawa bersama asal usul dan identiti kita,” katanya dalam perkongsian mengenai ekspedisi berkenaan.

Beliau berkata pakaian tradisi yang dipinjamkan oleh Adrian Soros itu dipakai bagi memperkenalkan warisan budaya Sabah kepada masyarakat antarabangsa, selain menghormati komuniti Ranau yang membentuk identiti, nilai dan pandangan hidupnya.

Ekspedisi itu disertai lapan rakyat Malaysia, termasuk dua pendaki dari Sabah, iaitu Jack dan Donney Jasmi. Laporan sebelum ekspedisi menyatakan anggota lain terdiri daripada dua pendaki dari Melaka, tiga dari Selangor dan seorang dari Terengganu.

Hanya Jack dan seorang pendaki dari Semenanjung Malaysia dilaporkan berjaya sampai ke puncak. Identiti pendaki kedua itu belum diumumkan secara terbuka dalam laporan yang tersedia ketika berita ini diterbitkan.

Jack berkata pihak penganjur ekspedisi memaklumkan kepada pasukan bahawa mereka berdua merupakan rakyat Malaysia pertama yang direkodkan berjaya menawan Khusar Gang. Berdasarkan maklumat itu, beliau juga dipercayai menjadi pendaki Sabah pertama yang sampai ke puncak gunung tersebut.

Bagaimanapun, Sabahan News Online belum menemui daftar pendakian awam atau pengesahan bebas daripada Alpine Club of Pakistan atau mana-mana badan pendakian yang diiktiraf bagi mengesahkan dakwaan rekod bersejarah itu. Oleh itu, dakwaan sebagai rakyat Malaysia pertama perlu dianggap sebagai rekod yang disokong oleh pihak penganjur sementara menunggu pengesahan bebas.

Terdapat juga ketidakpastian mengenai ketinggian sebenar gunung itu. Ekspedisi Malaysia menggunakan angka 6,100 meter, manakala sumber pendakian di Pakistan menyenaraikan Khusar Gang pada ketinggian sekitar 6,040, 6,050, 6,060 atau 6,400 meter.

Sebahagian pengendali ekspedisi di Pakistan turut mengakui wujudnya perbezaan tersebut, sambil menyatakan bahawa walaupun gunung itu pernah disenaraikan setinggi 6,400 meter, ramai pendaki menganggarkan ketinggian sebenarnya lebih hampir kepada 6,040 meter.

Terletak di kawasan Shigar, Gilgit-Baltistan, Khusar Gang merupakan sebahagian daripada rangkaian pergunungan Karakoram di Pakistan. Walaupun gunung itu dipromosikan oleh sesetengah pengendali tempatan sebagai puncak pengenalan bagi pendakian altitud tinggi, pendakian tersebut tetap mendedahkan pendaki kepada risiko serius, termasuk kekurangan oksigen, suhu bawah sifar, salji, perubahan cuaca mendadak dan Acute Mountain Sickness atau penyakit gunung akut.

Jack berkata pasukan Malaysia juga berdepan kemudahan air, tandas dan tempat penginapan yang terhad sepanjang pendakian.

Beliau merakamkan penghargaan kepada perancang ekspedisi, Nor Faizal Nordin, para jurupandu gunung, rakan pendaki, ahli keluarga dan sahabat yang memberikan sokongan serta tidak putus-putus mendoakan keselamatan mereka.

Pencapaian itu membawa makna budaya yang penting kepada Sabah kerana Jack memilih untuk mengetengahkan identiti negeri dan warisan Dusun Bundu Tuhan di puncak gunung berkenaan.

Selain daripada dakwaan rekod itu, pendakian tersebut menunjukkan peningkatan penyertaan anak Sabah dalam kegiatan pendakian altitud tinggi di peringkat antarabangsa dan berpotensi menggalakkan lebih ramai pendaki tempatan menyertai ekspedisi luar negara dengan persediaan yang rapi.

Pengesahan lanjut masih diperlukan bagi menentukan ketinggian rasmi gunung tersebut, identiti pendaki Malaysia kedua yang berjaya sampai ke puncak, serta sama ada pernah terdapat rakyat Malaysia lain yang mendaki Khusar Gang tetapi tidak direkodkan dalam sumber awam.