Rekod rasmi kerajaan timbulkan persoalan bila sebenarnya pasukan bersejarah ini dibubarkan, sementara cadangan menghidupkannya semula kembali dibincangkan
KOTA KINABALU, 20 Ogos 2026: Sabah Border Scouts atau Pasukan Pengakap Sempadan Sabah merupakan antara pasukan keselamatan tempatan yang memainkan peranan penting di kawasan pedalaman dan sempadan Sabah semasa era Konfrontasi Indonesia–Malaysia, namun sejarah lengkap pasukan ini masih belum banyak diketahui masyarakat umum.
Pasukan ini bukanlah pertubuhan pengakap seperti yang biasa difahami melalui penggunaan perkataan “Scouts”. Sebaliknya, ia merupakan pasukan keselamatan sempadan yang banyak menggunakan pengetahuan penduduk tempatan mengenai hutan, sungai, perkampungan, laluan tradisional dan keadaan muka bumi di kawasan pedalaman Sabah.
Rekod Parlimen menunjukkan bahawa kerajaan Persekutuan menyatakan Pasukan Pengakap Sempadan di Sabah dan Sarawak telah diwujudkan pada 1 April 1963 bagi membantu pasukan keselamatan menghadapi ancaman ketika Konfrontasi serta memantau pergerakan di kawasan sempadan Malaysia dengan Kalimantan.
Bagaimanapun, beberapa kajian sejarah ketenteraan menunjukkan satu pasukan yang lebih tersusun khusus untuk Sabah dipercayai dibentuk atau disusun semula sekitar 1964 di bawah penglibatan Richard O.D. Noone, seorang pegawai yang mempunyai pengalaman dengan pasukan penjejak Orang Asli, Senoi Praaq.
Perbezaan antara tarikh 1963 dan 1964 tidak semestinya bermaksud kedua-dua sumber bercanggah. Rekod kerajaan merujuk kepada penubuhan struktur Pengakap Sempadan di Sabah dan Sarawak pada 1963, manakala sumber sejarah ketenteraan pula lebih banyak merujuk kepada penyusunan pasukan khusus Sabah pada tahun berikutnya.
Keningau dipercayai menjadi antara pusat utama operasi dan pentadbiran pasukan berkenaan.
Ramai anggota Border Scouts di Sabah direkrut daripada masyarakat pribumi yang mempunyai pengetahuan mendalam mengenai kawasan sempadan, termasuk masyarakat Murut yang sejak turun-temurun tinggal di kawasan pedalaman selatan Sabah berhampiran sempadan Kalimantan.
Pengetahuan tempatan mereka menjadi aset penting kepada pasukan keselamatan ketika itu kerana kawasan sempadan Sabah mempunyai hutan tebal, sungai, gunung serta laluan tradisional yang sukar dipantau oleh pasukan konvensional semata-mata.
Anggota Border Scouts dilaporkan menjalankan tugas termasuk mengesan pergerakan mencurigakan, mengumpul maklumat perisikan, membantu pasukan tentera dan polis menavigasi kawasan pedalaman serta melaporkan kedudukan atau pergerakan pihak lawan melalui sistem komunikasi yang disediakan.
Beberapa lokasi pedalaman seperti Long Pasia, Pensiangan, Sapulut, Pengalungan, Meligan dan Saliliran sering disebut dalam catatan veteran dan laporan sejarah mengenai operasi pasukan berkenaan.
Salah satu dakwaan yang sering muncul dalam laporan mengenai Sabah Border Scouts ialah pasukan itu mempunyai kira-kira 1,500 anggota.
Bagaimanapun, penelitian terhadap bahan sejarah menunjukkan angka 1,500 itu perlu digunakan dengan berhati-hati.
Beberapa rekod sejarah menyatakan kira-kira 1,500 penduduk pribumi direkrut sebagai Border Scouts dari Sabah dan Sarawak secara keseluruhan, bukannya semestinya 1,500 anggota untuk Sabah sahaja.
Oleh itu, jumlah sebenar kekuatan Sabah Border Scouts secara khusus masih memerlukan pengesahan melalui rekod perjawatan, senarai anggota atau dokumen rasmi kerajaan yang lebih lengkap.
Konfrontasi Indonesia–Malaysia berakhir pada 1966, tetapi bukti rasmi menunjukkan Border Scouts tidak terus hilang selepas tamat konflik tersebut.
Dalam rekod Parlimen pada 1981, kerajaan menyatakan Pasukan Polis Hutan dan Border Scouts ditempatkan di lokasi-lokasi strategik di Sabah untuk membantu mengesan dan mencegah kegiatan lanun.
Ini menunjukkan pasukan tersebut masih memainkan peranan keselamatan sekitar 15 tahun selepas tamatnya Konfrontasi.
Tugas mereka selepas era Konfrontasi dilaporkan berkembang kepada kawalan sempadan, pemantauan pergerakan mencurigakan, membantu operasi keselamatan, melakukan sekatan jalan raya, mengesan penjenayah dan menjalankan tugas lain berkaitan keselamatan kawasan pedalaman.
Benarkah Sabah Border Scouts dibubarkan pada 1986?
Satu persoalan sejarah yang masih belum selesai ialah tarikh sebenar pasukan Sabah Border Scouts dihentikan.
Banyak laporan media dan catatan veteran menyatakan pasukan itu dibubarkan sekitar 1986.
Namun, penelitian terhadap dokumen rasmi kerajaan menunjukkan perkara ini mungkin lebih kompleks daripada yang sering dilaporkan.
Pekeliling Jabatan Perkhidmatan Awam pada 1985 secara jelas menyebut anggota Polis Tambahan, Unit Kawalan Kawasan dan Pengakap Sempadan Sabah dan Sarawak dalam jadual berkaitan skim perkhidmatan dan gaji.
Lebih menarik, satu lagi pekeliling rasmi JPA bertarikh 25 November 1988 masih secara khusus menyebut “Pasukan Pengakap Sempadan Sabah dan Sarawak”.
Dokumen 1988 itu tidak semestinya membuktikan bahawa struktur asal Sabah Border Scouts masih beroperasi sepenuhnya seperti sebelumnya. Ada kemungkinan anggota sedang melalui proses penyerapan, pertukaran skim perkhidmatan atau penyusunan semula kepada unit lain.
Bagaimanapun, kewujudan nama pasukan itu dalam dokumen rasmi kerajaan lebih dua tahun selepas tarikh 1986 menimbulkan persoalan terhadap dakwaan bahawa pasukan tersebut telah berakhir sepenuhnya pada tahun berkenaan.
Sehingga dokumen rasmi mengenai pembubaran, penyerapan atau penyusunan semula pasukan itu ditemui, tarikh 1986 wajar dianggap sebagai tarikh yang sering dilaporkan tetapi masih memerlukan pengesahan lanjut.
Idea menghidupkan semula Sabah Border Scouts kembali menjadi perbincangan dalam beberapa tahun kebelakangan ini berikutan cabaran keselamatan sempadan Sabah.
Pada 2019, kerajaan Persekutuan menjelaskan bahawa Angkatan Tentera Malaysia dan pasukan keselamatan sedia ada dianggap mampu menangani keperluan keselamatan dan kerajaan ketika itu tidak mempunyai rancangan untuk mengaktifkan semula Sabah Border Scouts.
Bagaimanapun, Ketua Menteri Sabah Datuk Seri Hajiji Noor kemudian menyatakan Kerajaan Negeri sedang mengkaji kemungkinan mewujudkan semula pasukan berkonsepkan Border Scouts.
Cadangan tersebut antara lain membayangkan pengambilan anggota tempatan yang memahami kawasan sempadan dan mungkin dibiayai Kerajaan Sabah, dengan latihan serta kerjasama daripada kerajaan Persekutuan.
Hajiji turut mengakui bahawa perkara berkaitan keselamatan adalah bidang kuasa Persekutuan dan pelaksanaannya memerlukan kerjasama Putrajaya.
Perkembangan terbaru berlaku di Dewan Negara pada 28 Julai 2026 apabila cadangan penubuhan sebuah pasukan Border Scouts moden dibangkitkan sekali lagi.
Senator Dato’ Ahmad Ibrahim bertanya sama ada kerajaan boleh mempertimbangkan satu pasukan yang terdiri daripada penduduk tempatan yang memahami bentuk muka bumi serta keadaan masyarakat di kawasan sempadan Sabah dan Sarawak.
Cadangan itu melihat Border Scouts sebagai satu pasukan sokongan atau force multiplier kepada Pasukan Gerakan Am atau Angkatan Tentera Malaysia.
Timbalan Menteri Dalam Negeri Datuk Seri Dr Shamsul Anuar Nasarah berkata kerajaan terbuka menerima cadangan konstruktif dan bersedia mengkajinya.
Bagaimanapun, kenyataan itu tidak bermaksud kerajaan telah bersetuju menubuhkan semula Sabah Border Scouts.
Setakat 20 Ogos 2026, belum ada pengumuman rasmi mengenai penubuhan sebuah pasukan baharu menggunakan nama tersebut.
Sekiranya Border Scouts diwujudkan semula, ancaman yang bakal mereka hadapi juga berbeza daripada zaman Konfrontasi.
Hari ini, cabaran keselamatan sempadan termasuk kemasukan tanpa dokumen, penyeludupan dadah dan barangan, pemerdagangan manusia, jenayah rentas sempadan serta penggunaan laluan tidak sah.
Kerajaan Persekutuan baru-baru ini memaklumkan terdapat kira-kira 50 laluan haram atau “lorong tikus” yang dikenal pasti di Sabah.
Sempadan darat Sabah dengan Kalimantan Utara pula membentang lebih 400 kilometer dan sebahagiannya melalui hutan, sungai serta kawasan pedalaman yang sukar dipantau secara berterusan.
Dalam masa sama, pendekatan keselamatan sempadan negara semakin menggunakan teknologi seperti dron, radar, sistem pengawasan pintar, perkongsian maklumat secara masa nyata, analitik data dan kecerdasan buatan.
Sekiranya sebuah Border Scouts moden diwujudkan, kekuatan utamanya mungkin bukan dengan mengulangi sepenuhnya model 1960-an tetapi menggabungkan pengetahuan tempatan dengan teknologi keselamatan moden.
Sebarang usaha untuk menubuhkan semula Sabah Border Scouts turut perlu mengambil kira kedudukan Perlembagaan Persekutuan.
Pertahanan, angkatan tentera, polis dan perisikan disenaraikan sebagai perkara di bawah bidang kuasa Persekutuan dalam Jadual Kesembilan Perlembagaan Persekutuan.
Oleh itu, Sabah tidak boleh begitu sahaja mewujudkan sebuah angkatan tentera atau pasukan polis negeri yang beroperasi secara bebas daripada rangka undang-undang Persekutuan.
Namun, perkara itu tidak semestinya menghalang pembentukan satu pasukan sokongan keselamatan yang dibiayai atau disertai Kerajaan Negeri sekiranya diwujudkan melalui kerjasama rasmi dengan kerajaan Persekutuan dan diletakkan di bawah struktur undang-undang serta arahan keselamatan yang jelas.
Satu model yang lebih praktikal mungkin melibatkan pengambilan anggota tempatan Sabah sebagai pasukan khusus yang beroperasi di bawah atau bersama Pasukan Gerakan Am, Polis Diraja Malaysia atau Angkatan Tentera Malaysia.
Walaupun sejarah penuh Sabah Border Scouts masih memerlukan penyelidikan lanjut, satu perkara cukup jelas: anggota tempatan pasukan itu memainkan peranan penting dalam membantu menjaga kawasan sempadan Sabah pada satu tempoh yang mencabar dalam sejarah rantau Borneo.
Mereka membawa sesuatu yang sukar digantikan oleh teknologi atau anggota luar kawasan, iaitu pengetahuan tentang tanah, masyarakat, bahasa dan laluan yang mereka kenali sejak kecil.
Persoalan sama ada Sabah Border Scouts harus dihidupkan semula perlu dinilai berdasarkan keperluan keselamatan semasa, keberkesanan, kos, bidang kuasa serta akauntabiliti.
Namun, sejarah asal pasukan itu sendiri juga belum selesai.
Persoalan mengenai jumlah sebenar anggota, struktur pemerintahannya, proses penyerapan selepas era Konfrontasi dan tarikh rasmi pembubarannya masih memerlukan dokumen arkib yang lebih lengkap.
Bagi Sabah, kisah Border Scouts bukan sekadar kisah sebuah pasukan keselamatan lama.
Ia juga merupakan sebahagian daripada sejarah penglibatan masyarakat pribumi Sabah dalam mempertahankan kawasan sempadan dan keselamatan negeri ini, satu sumbangan yang wajar direkodkan dengan lebih tepat untuk generasi akan datang.
Post a Comment