Gerakan RSNB-GiE dari Australia semakin tersusun dan mendapat perhatian, tetapi sokongan majoriti rakyat Sabah serta pengiktirafan antarabangsa masih belum dapat dibuktikan.
MELBOURNE, 25 Ogos 2026: Hampir setahun selepas Mosses Paul Anap mengisytiharkan Republic of Sabah North Borneo Government-in-Exile atau RSNB-GiE di Melbourne, persoalan yang semakin penting bukan lagi sama ada gerakan kemerdekaan Sabah itu wujud, tetapi sama ada gerakan tersebut benar-benar mampu menyatukan rakyat Sabah daripada pelbagai kaum, agama, daerah dan latar belakang politik untuk memperjuangkan satu perubahan besar terhadap masa depan negeri itu.
Berdasarkan maklumat yang dapat disahkan setakat ini, Mosses dan gerakan Republic of Sabah North Borneo atau RSNB telah berjaya membina satu organisasi politik di luar Malaysia yang berterusan menjalankan aktiviti, demonstrasi aman, program penerangan dan advokasi mengenai hak menentukan nasib sendiri Sabah.
RSNB-GiE telah diisytiharkan secara rasmi di Melbourne pada 13 September 2025 dan menurut dokumen organisasi tersebut, pengisytiharan itu berkuat kuasa pada 16 September 2025. Mosses dinamakan sebagai Presiden dan Ketua Government-in-Exile yang mendakwa mahu memperjuangkan hak menentukan nasib sendiri Sabah melalui saluran aman, demokratik, diplomatik dan undang-undang.
Namun begitu, pengisytiharan sebuah Government-in-Exile dengan sendirinya tidak menjadikan organisasi itu sebuah kerajaan yang diiktiraf oleh masyarakat antarabangsa.
Setakat maklumat awam yang dapat dikenal pasti, belum ada bukti bahawa kerajaan Australia, Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu atau mana-mana kerajaan asing telah mengiktiraf RSNB-GiE sebagai kerajaan sah yang mewakili Sabah.
Atas sebab itu, istilah yang lebih tepat dari sudut kewartawanan buat masa ini ialah “Government-in-Exile yang diisytiharkan sendiri oleh RSNB”, bukannya kerajaan Sabah yang sudah mendapat pengiktirafan antarabangsa.
Walaupun masih belum mempunyai pengiktirafan tersebut, Mosses dan rangkaian aktivis berkaitan telah menunjukkan bahawa sebuah gerakan diaspora yang kecil boleh menghasilkan perhatian politik yang jauh lebih besar daripada jumlah peserta yang terlibat.
Demonstrasi yang diadakan di hadapan Parlimen Victoria, Melbourne pada September 2024 menjadi contoh bagaimana satu tindakan politik di Australia boleh mencetuskan perbincangan besar di Malaysia selepas rakaman berkaitan bendera Malaysia, Sabah dan Sarawak tersebar secara meluas di media sosial.
Polis Malaysia kemudian memaklumkan bahawa puluhan laporan polis dibuat berhubung rakaman berkenaan.
Peristiwa itu memberi satu petunjuk bahawa gerakan dari luar negara mampu menembusi perbincangan politik di Sabah dan Malaysia melalui media sosial, media berita dan jaringan aktivis.
Bagaimanapun, perhatian awam tidak sama dengan mandat rakyat.
Persoalan paling besar ialah sama ada majoriti rakyat Sabah sendiri benar-benar mahukan kemerdekaan daripada Malaysia.
Setakat ini, Sabahan News Online tidak menemui satu tinjauan pendapat Sabah secara menyeluruh, bebas dan boleh dipercayai yang membuktikan bahawa majoriti rakyat Sabah menyokong kemerdekaan.
Ketiadaan data seperti itu bermaksud dakwaan bahawa “majoriti rakyat Sabah mahu keluar daripada Malaysia” tidak boleh dilaporkan sebagai fakta.
Dalam masa yang sama, dakwaan bahawa rakyat Sabah secara keseluruhannya menolak kemerdekaan juga tidak boleh dibuat tanpa data yang kukuh.
Apa yang lebih jelas ialah sentimen politik “Sabah First”, tuntutan MA63, hak hasil negeri, isu minyak dan gas, 40 peratus hasil Persekutuan, autonomi imigresen serta rasa tidak puas hati terhadap pembangunan Sabah terus menjadi isu penting dalam politik negeri.
Pilihan Raya Negeri Sabah 2025 memberi gambaran jelas tentang keadaan tersebut.
Gabungan Rakyat Sabah muncul sebagai blok terbesar dengan 29 kerusi, manakala Warisan memperoleh 25 kerusi. Barisan Nasional mendapat enam kerusi, sementara baki kerusi dibahagikan antara beberapa parti kecil dan calon bebas.
Keputusan itu menunjukkan bahawa sentimen terhadap parti-parti tempatan Sabah memang kuat.
Namun keputusan tersebut tidak boleh dianggap sebagai referendum kemerdekaan.
Seseorang boleh menyokong parti Sabah tetapi masih mahu Sabah kekal dalam Malaysia.
Seseorang juga boleh menuntut pelaksanaan penuh MA63, peningkatan autonomi, hak petroleum atau 40 peratus hasil tanpa menyokong pemisahan daripada Persekutuan.
Di sinilah cabaran terbesar Mosses bermula.
Beliau bukan sahaja perlu meyakinkan rakyat bahawa Sabah mempunyai rungutan sejarah dan perlembagaan yang belum selesai.
Beliau juga perlu membuktikan bahawa kemerdekaan merupakan pilihan yang lebih baik berbanding pembaharuan hubungan Sabah dengan Persekutuan melalui MA63, mahkamah, rundingan politik dan pindaan perlembagaan.
Dalam politik Sabah hari ini, hampir semua parti tempatan mendakwa mereka mempertahankan hak Sabah.
Tetapi mereka tidak bersetuju mengenai penyelesaian.
Kebanyakan pemimpin arus perdana masih menuntut hak Sabah dalam kerangka Malaysia.
Gerakan kemerdekaan pula berpendapat bahawa perselisihan yang berterusan selama lebih enam dekad menunjukkan bahawa masalah Sabah bukan sekadar kegagalan pelaksanaan MA63, tetapi berpunca daripada struktur hubungan politik itu sendiri.
Perbezaan ini sangat besar.
Ia bermaksud Mosses tidak hanya berhadapan dengan Kuala Lumpur, tetapi juga perlu meyakinkan rakyat Sabah yang masih percaya bahawa hak mereka boleh dipulihkan tanpa perlu keluar daripada Malaysia.
Isu sejarah 1963 juga menjadi sebahagian besar daripada perbahasan tersebut.
Satu perkara yang dapat disahkan ialah tidak pernah diadakan referendum satu orang satu undi di North Borneo untuk menentukan sama ada rakyat mahu Malaysia.
Sebaliknya, Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu menghantar sebuah misi pada 1963 untuk menilai kehendak penduduk North Borneo dan Sarawak.
Misi tersebut kemudian melaporkan bahawa terdapat sokongan majoriti yang besar terhadap Malaysia.
Namun proses tersebut bukan referendum dan metodologi serta keadaan politik di sekelilingnya terus dipersoalkan oleh pengkritik dan aktivis kemerdekaan.
Indonesia dan Filipina juga mempertikaikan beberapa aspek proses penubuhan Malaysia pada ketika itu.
Oleh itu, kenyataan bahawa “tiada referendum pernah dibuat” adalah benar.
Tetapi kenyataan bahawa “PBB langsung tidak pernah menilai kehendak rakyat Sabah” adalah tidak tepat kerana satu misi penentuan memang pernah dijalankan.
Begitu juga, penglibatan PBB pada 1963 tidak boleh disederhanakan sebagai satu keputusan mahkamah antarabangsa yang secara automatik mengesahkan setiap aspek perundangan Malaysia Agreement 1963.
Perbahasan mengenai MA63, kapasiti undang-undang North Borneo ketika itu dan prinsip self-determination masih merupakan isu yang boleh dianalisis secara sejarah dan undang-undang, tetapi bukan satu perkara yang sudah diputuskan memihak kepada gerakan kemerdekaan.
Dalam undang-undang antarabangsa, prinsip hak menentukan nasib sendiri memang diiktiraf.
Piagam PBB dan International Covenant on Civil and Political Rights mengiktiraf hak sesuatu bangsa menentukan kedudukan politik dan hala tuju pembangunan mereka.
Namun hak menentukan nasib sendiri tidak semestinya bermaksud setiap wilayah mempunyai hak automatik untuk berpisah secara unilateral daripada sebuah negara berdaulat.
Dalam amalan antarabangsa, tuntutan pemisahan biasanya menjadi lebih kuat apabila melibatkan penjajahan, pendudukan asing atau keadaan luar biasa di mana sesuatu masyarakat dinafikan secara serius daripada menjalankan penentuan nasib sendiri melalui saluran dalaman.
Sabah pula hari ini diiktiraf secara antarabangsa sebagai sebahagian daripada Malaysia.
Sabah juga tidak berada dalam senarai semasa Wilayah Tidak Berkerajaan Sendiri di bawah Jawatankuasa Dekolonisasi PBB.
Keadaan ini menjadikan laluan undang-undang dan diplomatik menuju kemerdekaan jauh lebih sukar daripada sekadar membuat satu pengisytiharan politik.
Bagi RSNB-GiE, cabaran utama bukan hanya untuk membangunkan hujah sejarah, tetapi untuk membuktikan bahawa rakyat Sabah sendiri memberi mandat demokratik yang jelas kepada gerakan tersebut.
Australia memberi kelebihan tertentu kepada Mosses.
Di sana, gerakan politik yang aman dan terbuka mempunyai ruang lebih besar untuk mengadakan perhimpunan, menerbitkan bahan, membina hubungan dengan masyarakat sivil, akademik, media dan pihak diplomatik.
Melbourne juga membolehkan isu Sabah dibawa keluar daripada sempadan politik Malaysia dan diperkenalkan kepada masyarakat antarabangsa.
Namun Australia pada masa yang sama mempunyai hubungan diplomatik, perdagangan dan pertahanan yang sangat rapat dengan Malaysia.
Hubungan kedua-dua negara dipandu oleh Comprehensive Strategic Partnership, perdagangan dua hala bernilai puluhan bilion dolar serta kerjasama pertahanan melalui Five Power Defence Arrangements.
Oleh itu, tidak ada tanda pada masa ini bahawa Canberra bersedia memberikan pengiktirafan kepada sebuah kerajaan Sabah dalam buangan.
Ini mewujudkan satu keadaan yang menarik.
Australia boleh menjadi tempat yang selamat dan berkesan untuk menjalankan advokasi politik, tetapi pada masa yang sama sangat sukar dijadikan negara pertama yang mengiktiraf kemerdekaan Sabah.
Jadi, mampukah Mosses menyatukan rakyat Sabah?
Jawapannya buat masa ini ialah belum dapat dibuktikan.
Beliau sudah berjaya melakukan sesuatu yang lebih sukar daripada sekadar menghasilkan slogan.
Satu organisasi telah dibentuk, Government-in-Exile telah diisytiharkan, struktur kepimpinan diwujudkan dan gerakan tersebut masih aktif selepas beberapa tahun.
Namun sebuah gerakan kemerdekaan hanya benar-benar menjadi kuasa politik apabila ia mendapat sokongan besar di tanah airnya sendiri.
Beberapa ukuran penting boleh digunakan untuk menilai perubahan itu pada masa depan.
Antaranya ialah tinjauan pendapat Sabah yang bebas dan profesional mengenai kemerdekaan, peningkatan sokongan daripada masyarakat sivil di dalam Sabah, keahlian yang boleh disahkan, sokongan yang melintasi sempadan kaum dan agama serta penerimaan daripada wakil rakyat yang dipilih secara demokratik.
Lebih penting lagi, gerakan itu perlu menjawab persoalan praktikal yang akan ditanya oleh rakyat biasa.
Apakah mata wang yang akan digunakan jika Sabah merdeka?
Bagaimana dengan hutang Persekutuan dan aset kerajaan?
Apakah status PETRONAS, industri minyak dan gas serta syarikat berkaitan negeri?
Bagaimana dengan pencen penjawat awam?
Apakah status kewarganegaraan Malaysia bagi rakyat Sabah?
Bagaimana pertahanan negara, keselamatan sempadan, imigresen, perdagangan antarabangsa dan sistem perbankan akan diurus?
Persoalan seperti ini akhirnya akan menjadi sama penting dengan sejarah 1963.
Rakyat bukan sahaja perlu diyakinkan bahawa terdapat ketidakadilan pada masa lalu.
Mereka juga perlu diyakinkan bahawa sebuah Sabah yang merdeka boleh menjadi lebih stabil, selamat, makmur dan demokratik daripada kedudukannya sekarang.
Di sinilah perjalanan Mosses mungkin akan ditentukan.
Jika gerakan itu kekal hanya sebagai organisasi diaspora di Australia, peluang untuk mendapatkan mandat rakyat Sabah akan terus terbatas.
Jika sebaliknya tuntutan kemerdekaan suatu hari nanti mendapat sokongan besar dan boleh diukur di Sabah sendiri, perbahasan politik akan berubah secara dramatik.
Pada ketika itu, isu tersebut tidak lagi boleh dianggap sekadar aktivisme dari luar negara, tetapi satu persoalan politik yang perlu dijawab melalui kehendak rakyat.
Buat masa ini, bukti menunjukkan bahawa Mosses telah berjaya membina satu gerakan kemerdekaan Sabah yang lebih tersusun dan lebih kelihatan berbanding sebelumnya.
Tetapi beliau masih belum membuktikan bahawa beliau mampu menyatukan rakyat Sabah secara menyeluruh.
Jarak antara sebuah gerakan politik dengan sebuah gerakan rakyat masih besar.
Begitu juga jarak antara Government-in-Exile yang diisytiharkan sendiri dengan sebuah kerajaan yang benar-benar mendapat mandat rakyat dan pengiktirafan dunia.
Akhirnya, masa depan Sabah tidak akan ditentukan hanya oleh apa yang diumumkan di Melbourne atau diputuskan di Kuala Lumpur.
Soalan paling penting tetap sama:
Apakah yang benar-benar dikehendaki oleh rakyat Sabah sendiri apabila mereka diberi peluang menyatakan pilihan mereka secara bebas, demokratik dan boleh dipercayai?
Itulah ukuran yang akhirnya akan menentukan sama ada perjuangan Mosses Paul Anap menjadi satu bab kecil dalam sejarah politik Sabah, atau berkembang menjadi sebuah gerakan yang benar-benar mengubah arah masa depan negeri ini.
Post a Comment