Jika sebuah gerakan kemerdekaan Sabah berjaya memperoleh pengiktirafan daripada negara asing atau badan antarabangsa, isu status Sabah boleh berubah daripada pertikaian politik domestik kepada persoalan diplomatik antarabangsa. Namun, pengiktirafan terhadap sebuah organisasi tidak sama dengan pengiktirafan terhadap sebuah kerajaan atau negara berdaulat.
MELBOURNE, 21 Ogos 2026: Kemungkinan Republic of Sabah North Borneo Government-in-Exile, atau RSNB-GiE, memperoleh pengiktirafan antarabangsa pada masa hadapan boleh membawa kesan politik dan diplomatik yang besar terhadap kedudukan Malaysia di Sabah, tetapi pengiktirafan terhadap organisasi itu sahaja tidak akan secara automatik menamatkan kedaulatan Malaysia ke atas negeri tersebut.
Penelitian terhadap rekod Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu, Perjanjian Malaysia 1963 atau MA63 serta prinsip undang-undang antarabangsa menunjukkan bahawa terdapat perbezaan besar antara pengiktirafan terhadap sebuah gerakan politik, pengiktirafan sebagai wakil sesuatu bangsa, pengiktirafan terhadap sebuah kerajaan dalam buangan dan pengiktirafan terhadap sebuah negara merdeka.
RSNB-GiE, yang diproklamasikan di Melbourne pada September 2025, menyatakan bahawa perjuangannya bertujuan mendapatkan hak penentuan nasib sendiri bagi Sabah melalui pendekatan aman, demokratik, diplomatik dan undang-undang.
Organisasi itu juga menyatakan bahawa dokumen serta memorandum berkaitan kedudukan Sabah telah dihantar kepada beberapa badan antarabangsa termasuk institusi berkaitan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu.
Bagaimanapun, setakat penelitian dilakukan, belum terdapat bukti awam yang menunjukkan mana-mana negara anggota PBB telah secara rasmi mengiktiraf RSNB-GiE sebagai kerajaan Sabah atau mengiktiraf sebuah Republik Sabah North Borneo sebagai sebuah negara berdaulat.
Perbezaan ini penting kerana dalam undang-undang dan hubungan antarabangsa, sokongan politik tidak semestinya membawa maksud pengiktirafan diplomatik.
Sebuah ahli Parlimen asing yang menyatakan sokongan, sebuah kementerian yang menerima memorandum atau sebuah pejabat PBB yang mengakui penerimaan surat tidak dengan sendirinya bermaksud bahawa sesebuah kerajaan telah mengiktiraf sebuah negara atau kerajaan dalam buangan.
Sekiranya RSNB-GiE suatu hari nanti diiktiraf oleh sesebuah negara sebagai wakil politik rakyat Sabah, perkembangan itu boleh meningkatkan kedudukannya dalam perbincangan antarabangsa.
Jika pengiktirafan itu berkembang sehingga sesebuah negara secara rasmi menganggap RSNB-GiE sebagai kerajaan Sabah, kesannya akan menjadi jauh lebih besar kerana ia boleh mewujudkan pertindihan tuntutan berhubung siapa yang mempunyai kuasa mewakili Sabah di peringkat antarabangsa.
Tahap yang paling besar ialah sekiranya negara-negara mula mengiktiraf sebuah Republik Sabah North Borneo sebagai negara berdaulat.
Dalam keadaan seperti itu, isu Sabah tidak lagi hanya berkisar mengenai autonomi, MA63 atau hubungan negeri-persekutuan, tetapi boleh berkembang menjadi pertikaian antarabangsa mengenai pengiktirafan negara dan kedaulatan wilayah.
Namun demikian, pengiktirafan daripada satu atau beberapa negara sahaja tidak semestinya terus menjadikan sebuah wilayah sebagai negara merdeka dalam semua aspek.
Antara perkara yang lazim dinilai dalam soal kenegaraan ialah kewujudan penduduk tetap, wilayah, kerajaan yang berfungsi serta keupayaan menjalinkan hubungan antarabangsa.
Pada masa ini, Malaysia masih menjalankan pentadbiran secara efektif di Sabah, termasuk melalui kerajaan negeri, institusi awam, keselamatan, perundangan dan hubungan luar.
Malaysia juga masih diiktiraf oleh masyarakat antarabangsa dan PBB sebagai negara yang merangkumi Sabah dan Sarawak.
Rekod PBB meletakkan North Borneo dan Sarawak sebagai bekas Wilayah Tidak Berkerajaan Sendiri yang statusnya berubah pada 1963 apabila kedua-duanya menyertai pembentukan Malaysia.
Ini menjadi salah satu halangan paling besar kepada hujah bahawa Sabah pada masa ini masih secara rasmi dianggap PBB sebagai wilayah jajahan yang belum selesai proses dekolonisasinya.
Pada masa yang sama, sejarah 1963 sendiri mempunyai beberapa isu yang terus menjadi bahan perdebatan.
Sabah dan Sarawak tidak mengadakan referendum satu orang satu undi untuk memilih secara langsung antara kemerdekaan atau menyertai Malaysia.
Sebaliknya, Setiausaha Agung PBB ketika itu menghantar satu misi untuk menentukan kehendak rakyat di North Borneo dan Sarawak.
Laporan misi tersebut kemudiannya menyimpulkan bahawa sebahagian besar penduduk menyokong penyertaan dalam Malaysia.
Namun, proses berkenaan juga tidak terlepas daripada kontroversi.
Rekod PBB sendiri menunjukkan terdapat kekeliruan dan ketegangan selepas tarikh penubuhan Malaysia diumumkan ketika proses penilaian PBB masih berlangsung.
Pemerhati dari Indonesia dan Filipina juga tiba lewat dan tidak menyaksikan keseluruhan proses yang dijalankan.
Oleh itu, kenyataan bahawa Sabah tidak pernah mengadakan referendum langsung adalah tepat, tetapi mengatakan bahawa tiada proses PBB langsung bagi menilai kehendak rakyat pada 1963 adalah tidak tepat.
Perkara inilah yang perlu dibezakan sekiranya mana-mana pihak mahu membawa isu Sabah ke peringkat antarabangsa dengan hujah yang boleh dipertahankan secara fakta.
RSNB-GiE dan beberapa kumpulan yang menyokong penentuan nasib sendiri Sabah berhujah bahawa proses 1963 tidak menamatkan sepenuhnya hak Sabah untuk menentukan masa depan politiknya.
Mereka juga mempersoalkan kedudukan MA63 serta sama ada syarat dan jaminan pembentukan Malaysia telah dilaksanakan sepenuhnya.
Bagaimanapun, sehingga kini, belum terdapat keputusan mahkamah antarabangsa atau resolusi PBB yang memutuskan bahawa MA63 adalah terbatal atau bahawa penyertaan Sabah dalam Malaysia tidak sah.
Pendaftaran MA63 dalam United Nations Treaty Series juga perlu difahami dengan berhati-hati.
Pendaftaran sesuatu perjanjian di PBB tidak bermaksud Sekretariat PBB secara automatik mengesahkan bahawa setiap aspek undang-undang perjanjian itu adalah sah.
Pada masa yang sama, kewujudan MA63 dalam rekod PBB serta amalan antarabangsa sejak 1963 menunjukkan bahawa Malaysia telah diterima secara berterusan sebagai negara yang merangkumi Sabah dan Sarawak.
Salah satu faktor terpenting yang boleh mengubah keadaan pada masa hadapan ialah mandat demokratik rakyat Sabah sendiri.
Setakat ini, tiada referendum negeri yang secara khusus bertanya kepada rakyat Sabah sama ada mereka mahu kekal dalam Malaysia, mendapatkan autonomi lebih luas atau menjadi sebuah negara merdeka.
Pilihan raya negeri juga tidak boleh dianggap sebagai referendum mengenai kemerdekaan kerana pengundi membuat pilihan berdasarkan pelbagai isu termasuk ekonomi, pembangunan, parti politik, kepimpinan, autonomi dan pentadbiran.
Jika pada suatu masa nanti satu referendum yang bebas, telus dan dipercayai menunjukkan majoriti jelas rakyat Sabah memilih untuk merdeka, kesannya terhadap legitimasi politik gerakan kemerdekaan akan menjadi jauh lebih besar.
Namun, dalam undang-undang antarabangsa, referendum sahaja juga tidak semestinya secara automatik mewujudkan sebuah negara baru.
Pengalaman antarabangsa menunjukkan bahawa kemerdekaan biasanya melibatkan gabungan mandat rakyat, rundingan politik, keupayaan pentadbiran, pengiktirafan negara asing serta penerimaan dalam institusi antarabangsa.
Sekiranya Sabah akhirnya mendapat pengiktirafan meluas sebagai negara berdaulat, perkara itu juga tidak semestinya menyebabkan Malaysia sendiri hilang kedudukan sebagai sebuah negara.
Singapura merupakan contoh dalam sejarah Malaysia.
Apabila Singapura berpisah daripada Malaysia pada 1965 dan menjadi negara merdeka, Malaysia terus wujud sebagai negara dan kekal sebagai anggota PBB.
Oleh itu, persoalan undang-undang yang lebih tepat bukan sama ada kemerdekaan Sabah akan “menghapuskan legitimasi Malaysia”, tetapi sama ada Malaysia masih boleh mengekalkan tuntutan kedaulatan ke atas Sabah sekiranya satu hari nanti terdapat mandat rakyat yang jelas dan pengiktirafan antarabangsa yang meluas terhadap sebuah negara Sabah yang berasingan.
Kesan terhadap Sarawak pula tidak akan berlaku secara automatik.
Sabah dan Sarawak mempunyai sejarah, penduduk dan kedudukan perlembagaan masing-masing walaupun kedua-duanya terlibat dalam pembentukan Malaysia pada 1963.
Jika sebuah gerakan Sabah berjaya mendapat pengiktirafan antarabangsa, perkembangan itu mungkin memberi kesan politik yang besar kepada gerakan atau parti di Sarawak yang turut mempersoalkan hubungan dengan kerajaan Persekutuan.
Ia juga boleh meningkatkan tuntutan supaya MA63 dilaksanakan sepenuhnya atau membuka semula perdebatan mengenai penentuan nasib sendiri.
Tetapi sebarang perubahan status Sarawak tetap memerlukan mandat dan prosesnya sendiri.
Sarawak tidak akan secara automatik menjadi merdeka hanya kerana Sabah mendapat pengiktirafan.
Pada peringkat serantau, isu seperti ini juga akan melibatkan kepentingan Indonesia, Brunei, Filipina, negara-negara ASEAN serta kuasa antarabangsa lain.
Tuntutan Filipina yang telah lama wujud terhadap Sabah juga boleh menjadi satu lagi faktor yang perlu diberi perhatian sekiranya persoalan status Sabah dibawa ke tahap diplomatik antarabangsa yang lebih serius.
Dari sudut ekonomi, sebarang perkembangan ke arah kemerdekaan akan membuka persoalan besar berkaitan hasil minyak dan gas, sempadan maritim, hutang, aset Persekutuan, pencen, mata wang, cukai, kewarganegaraan, pertahanan, perjanjian antarabangsa serta kedudukan penjawat awam.
Perkara-perkara tersebut tidak boleh diselesaikan melalui pengisytiharan politik semata-mata.
Bagi RSNB-GiE, cabaran terbesar bukan sekadar meyakinkan masyarakat antarabangsa bahawa terdapat pertikaian sejarah berhubung 1963, tetapi membuktikan bahawa ia benar-benar mempunyai mandat rakyat Sabah yang kukuh dan mampu mengemukakan satu kes undang-undang serta politik yang konsisten.
Komitmen terhadap perjuangan aman dan demokratik juga sangat penting.
Sebarang hubungan dengan keganasan, kebencian kaum, maklumat palsu atau tindakan tidak demokratik berpotensi merosakkan kredibiliti sesuatu gerakan di mata masyarakat antarabangsa.
Sebaliknya, jika sesebuah gerakan mampu menunjukkan sokongan rakyat yang jelas, mematuhi prinsip demokrasi, menghormati hak minoriti dan menggunakan saluran undang-undang serta diplomatik, peluang untuk isu itu diberikan perhatian antarabangsa akan menjadi lebih besar.
Kesimpulannya, pengiktirafan antarabangsa terhadap RSNB-GiE boleh menjadi satu perubahan besar dalam politik Sabah sekiranya ia benar-benar berlaku pada masa hadapan.
Namun, pengiktirafan terhadap sebuah organisasi tidak sama dengan pengiktirafan terhadap sebuah kerajaan, dan pengiktirafan terhadap sebuah kerajaan pula tidak sama dengan pengiktirafan terhadap sebuah negara merdeka.
Buat masa ini, Malaysia masih mempunyai kedudukan undang-undang dan diplomatik yang kukuh kerana pentadbirannya ke atas Sabah diterima secara meluas oleh masyarakat antarabangsa.
Tetapi sejarah antarabangsa juga menunjukkan bahawa kedudukan wilayah dan sempadan negara bukan sesuatu yang mustahil untuk berubah sekiranya terdapat mandat rakyat yang jelas, perkembangan politik yang besar serta pengiktirafan antarabangsa yang meluas.
Jika RSNB-GiE suatu hari nanti berjaya melepasi tahap itu, isu Sabah boleh berubah daripada satu tuntutan politik dalam Malaysia kepada persoalan antarabangsa mengenai siapa yang mempunyai legitimasi untuk menentukan masa depan Sabah.
Pada ketika itu, kesannya terhadap Malaysia boleh menjadi sangat besar, manakala Sarawak pula berkemungkinan berdepan tekanan politik baharu untuk menilai semula hubungan perlembagaan dan masa depannya sendiri.
Namun sehingga tahap tersebut dicapai, tuntutan kemerdekaan Sabah kekal sebagai satu perjuangan politik dan undang-undang yang dipertikaikan, bukannya satu status negara yang telah diiktiraf masyarakat antarabangsa.
Post a Comment