Faktor bidang kuasa, undang-undang ekstradisi, perlindungan terhadap kesalahan politik dan pertimbangan strategi mungkin menjelaskan mengapa tindak balas Kuala Lumpur terhadap RSNB-GiE setakat ini kelihatan terbatas.
MELBOURNE, 3 September 2026: Tanggapan bahawa Kerajaan Malaysia tidak mampu mengambil tindakan terhadap gerakan kemerdekaan Sabah yang bergerak dari luar negara, termasuk Republic of Sabah North Borneo Government-in-Exile atau RSNB-GiE, perlu dilihat dengan lebih berhati-hati kerana kedudukan undang-undang dan politiknya jauh lebih kompleks.
Berdasarkan rekod awam, pihak berkuasa Malaysia sebenarnya pernah mengambil tindakan penyiasatan terhadap gerakan dan individu yang memperjuangkan pemisahan Sabah atau Sarawak daripada Malaysia.
Namun, apabila gerakan tersebut beroperasi dari Australia dan mendakwa menjalankan perjuangan secara aman, demokratik dan terbuka, ruang tindakan Kerajaan Malaysia menjadi jauh lebih terbatas berbanding sekiranya aktiviti yang sama berlaku di dalam wilayah Malaysia.
Antara faktor paling penting ialah soal bidang kuasa, undang-undang ekstradisi, keperluan “dual criminality” atau kesalahan yang mesti juga dianggap jenayah di negara diminta, perlindungan terhadap kesalahan bersifat politik, serta kemungkinan pertimbangan strategik untuk tidak memberikan publisiti lebih besar kepada gerakan kemerdekaan Sabah.
Kerajaan Malaysia tidak boleh dikatakan langsung tidak mengambil perhatian terhadap RSNB.
Pada September 2024, selepas satu rakaman video menunjukkan upacara menurunkan Jalur Gemilang di Melbourne, Ketua Polis Negara ketika itu, Tan Sri Razarudin Husain, mengesahkan bahawa Polis Diraja Malaysia sedang menyiasat Mosses Paul Anap dan Republic of Sabah North Borneo yang didaftarkan di Australia.
Menurut kenyataan polis yang dilaporkan media, siasatan ketika itu melibatkan beberapa peruntukan undang-undang termasuk Akta Hasutan 1948, Seksyen 505 Kanun Keseksaan serta undang-undang berkaitan komunikasi.
Polis juga dilaporkan menerima puluhan laporan berhubung rakaman tersebut, sebahagian besarnya dibuat di Sabah.
Perkembangan itu menunjukkan bahawa pihak berkuasa Malaysia tidak sepenuhnya mengabaikan aktiviti berkaitan RSNB.
Namun demikian, sehingga kini tidak terdapat maklumat awam yang jelas menunjukkan bahawa siasatan tersebut telah membawa kepada permohonan ekstradisi, penahanan di Australia atau pendakwaan terbuka terhadap pemimpin RSNB-GiE berkaitan aktiviti yang berlaku di Melbourne.
Oleh itu, adalah lebih tepat untuk mengatakan bahawa tindakan penguatkuasaan Malaysia terhadap RSNB-GiE setakat ini tidak berkembang kepada tindakan rentas sempadan yang diketahui umum.
Antara sebab paling asas ialah kuasa penguatkuasaan Malaysia tidak boleh dilaksanakan secara langsung di Australia.
Polis Malaysia tidak boleh pergi ke Melbourne dan menangkap seseorang hanya kerana orang tersebut disyaki melanggar undang-undang Malaysia.
Sebarang tindakan terhadap individu yang berada di Australia perlu melalui sistem undang-undang Australia serta mekanisme kerjasama rasmi antara kedua-dua negara.
Malaysia dan Australia memang mempunyai perjanjian ekstradisi dan bantuan bersama dalam perkara jenayah.
Namun perjanjian tersebut bukan bermaksud Australia wajib menyerahkan seseorang hanya kerana Malaysia meminta.
Permohonan sedemikian tetap tertakluk kepada syarat dan perlindungan undang-undang Australia.
Salah satu syarat penting dalam proses ekstradisi ialah prinsip “dual criminality”.
Secara umum, tingkah laku yang dipertuduhkan perlu dianggap sebagai kesalahan bukan sahaja di Malaysia, tetapi juga di Australia.
Di sinilah masalah besar boleh timbul sekiranya pertuduhan berpunca daripada ucapan politik, seruan kemerdekaan, demonstrasi aman atau penerbitan mengenai penentuan nasib sendiri.
Sesuatu ucapan yang mungkin disiasat di bawah undang-undang hasutan Malaysia tidak semestinya dianggap sebagai kesalahan jenayah yang setara di Australia.
Sekiranya perbuatan yang menjadi asas pertuduhan tidak memenuhi elemen kesalahan di bawah undang-undang Australia, proses mendapatkan tindakan penguatkuasaan menjadi lebih sukar.
Perjanjian ekstradisi antara Malaysia dan Australia turut mengandungi perlindungan berkaitan kesalahan politik.
Jika pihak berkuasa Australia menilai bahawa sesuatu permintaan ekstradisi berkait rapat dengan kesalahan bersifat politik atau dibuat atas tujuan politik, permintaan tersebut boleh berdepan halangan undang-undang yang serius.
Ini amat relevan kepada gerakan kemerdekaan yang bergerak secara terbuka dan tidak menggunakan keganasan.
Seruan untuk kemerdekaan, perbahasan mengenai MA63, demonstrasi, ucapan politik atau simbol seperti bendera tidak boleh secara automatik disamakan dengan keganasan, pengganasan atau aktiviti bersenjata.
Sekiranya wujud unsur keganasan, ancaman, keganasan bersenjata, pengintipan atau jenayah lain, kedudukan undang-undangnya boleh berubah dengan ketara.
Namun selagi aktiviti utama bersifat politik dan aman, asas undang-undang untuk tindakan rentas sempadan menjadi lebih rumit.
Australia secara umum membenarkan kegiatan politik dan advokasi yang sah di sisi undang-undang.
Organisasi masyarakat, kumpulan diaspora dan individu boleh mengkritik kerajaan asing, menjalankan kempen, mengadakan perhimpunan dan memperjuangkan perubahan politik selagi aktiviti tersebut tidak melanggar undang-undang Australia.
Australia sendiri membezakan antara advokasi politik yang terbuka dengan “foreign interference” atau campur tangan asing yang melibatkan unsur seperti penipuan, kerahsiaan, ancaman atau tindakan yang mengganggu sistem politik secara tidak sah.
Ini bermaksud bahawa perjuangan kemerdekaan yang dilakukan secara aman tidak semestinya boleh dijadikan asas untuk penangkapan oleh Australia.
Keadaan ini memberi cabaran besar kepada Malaysia sekiranya Kuala Lumpur mahu mengambil tindakan terhadap aktivis yang bergerak secara sah di Australia.
Malaysia pernah menghadapi masalah serupa sebelum ini.
Pada 2015, beberapa individu yang dikaitkan dengan Sabah Sarawak Keluar Malaysia atau SSKM telah ditangkap dan didakwa di Sabah di bawah undang-undang hasutan.
Pada masa yang sama, pihak berkuasa Malaysia turut mencari aktivis SSKM yang berpangkalan di United Kingdom, Doris Jones.
Namun pihak polis Malaysia pada ketika itu mengakui terdapat kesukaran untuk mendapatkan tindakan terhadap beliau di Britain kerana kesalahan yang didakwa di Malaysia tidak mempunyai kedudukan yang sama di bawah undang-undang British.
Peristiwa itu memberikan satu gambaran jelas mengenai perbezaan antara aktivis yang berada di dalam Malaysia dengan aktivis yang berada di luar negara.
Di dalam Malaysia, kerajaan mempunyai kuasa penguatkuasaan langsung.
Di luar negara, kerajaan perlu bergantung kepada undang-undang dan keputusan negara tempat individu itu berada.
Selain faktor undang-undang, terdapat juga kemungkinan bahawa Kerajaan Malaysia mengambil pendekatan strategik.
Sebuah gerakan politik yang masih mempunyai kapasiti terhad boleh menjadi jauh lebih dikenali sekiranya kerajaan memberikan perhatian besar terhadapnya.
Penangkapan, permohonan ekstradisi atau pertelingkahan diplomatik dengan Australia mengenai RSNB-GiE berpotensi memberikan gerakan itu publisiti antarabangsa yang jauh lebih besar.
Ia juga boleh menyebabkan lebih ramai rakyat Sabah mencari maklumat mengenai sejarah pembentukan Malaysia, MA63, hak penentuan nasib sendiri dan hujah yang dibawa oleh kumpulan kemerdekaan.
Dalam konteks politik, tindakan keras tidak semestinya melemahkan sesuatu gerakan.
Dalam sesetengah keadaan, ia boleh menghasilkan kesan sebaliknya dengan menjadikan pemimpin gerakan sebagai simbol politik dan menarik lebih banyak sokongan.
Atas sebab itu, sikap senyap tidak semestinya bermaksud kerajaan tidak memandang serius sesuatu organisasi.
Ia juga boleh mencerminkan keputusan untuk tidak memperbesarkan pengaruh organisasi tersebut.
Dari sudut keselamatan negara, kegiatan diaspora di luar negara mungkin bukan satu-satunya ukuran yang digunakan oleh Kuala Lumpur.
Kerajaan kemungkinan besar lebih memberi perhatian kepada tahap sokongan sebenar di dalam Sabah.
Antara petunjuk yang boleh mengubah penilaian kerajaan termasuk sokongan besar dalam pilihan raya, demonstrasi massa, sokongan daripada institusi negeri, penyertaan wakil rakyat, pentadbiran alternatif, pengiktirafan oleh kerajaan asing atau kehilangan kawalan kerajaan terhadap wilayah.
Setakat maklumat awam yang boleh disahkan, belum terdapat bukti bahawa RSNB-GiE mempunyai kawalan politik atau pentadbiran ke atas Sabah.
Penggunaan gelaran “government-in-exile” juga tidak secara automatik memberikan pengiktirafan antarabangsa.
Sebuah organisasi boleh mengisytiharkan dirinya sebagai kerajaan dalam buangan, tetapi status tersebut tidak sama dengan pengiktirafan rasmi oleh negara lain.
Sehingga kini, tidak terdapat pengumuman awam bahawa Kerajaan Australia telah mengiktiraf RSNB-GiE sebagai kerajaan sah Sabah atau mengiktiraf Republic of Sabah North Borneo sebagai sebuah negara berdaulat.
Dari sudut Kuala Lumpur, keadaan ini mungkin menyebabkan RSNB-GiE masih dinilai sebagai sebuah gerakan politik dan advokasi, bukannya sebuah kerajaan saingan yang menguasai wilayah.
Pada masa yang sama, Kerajaan Persekutuan terus menunjukkan bahawa isu berkaitan Malaysia Agreement 1963 boleh dibincangkan melalui struktur Malaysia.
Pada 2026, rundingan antara Kerajaan Persekutuan dan Sabah masih melibatkan isu seperti geran khas 40 peratus, Borneonisasi perkhidmatan awam, kesihatan, pendidikan serta bidang kuasa pentadbiran tertentu.
Dari sudut politik, Kuala Lumpur mempunyai kepentingan untuk meyakinkan rakyat Sabah bahawa tuntutan hak boleh diselesaikan melalui rundingan perlembagaan tanpa memerlukan kemerdekaan.
Sekiranya pendekatan itu berjaya, ia boleh melemahkan hujah bahawa Sabah hanya boleh mendapatkan haknya melalui keluar dari Malaysia.
Namun sama ada kemajuan MA63 benar-benar memuaskan rakyat Sabah masih menjadi persoalan berasingan.
Adakah Malaysia Sebenarnya Tidak Berbuat Apa-Apa?
Tidak semestinya.
Satu perkara yang perlu diberi perhatian ialah kerjasama antara kerajaan dalam perkara jenayah lazimnya tidak diumumkan kepada umum.
Australia sendiri menyatakan bahawa permintaan bantuan undang-undang daripada kerajaan asing biasanya bersifat sulit.
Ini bermaksud ketiadaan kenyataan umum tidak membuktikan bahawa tiada komunikasi antara Kuala Lumpur dan Canberra.
Setakat ini tiada bukti awam yang mencukupi untuk mengatakan bahawa Malaysia telah meminta Australia mengekstradisi pemimpin RSNB-GiE.
Pada masa yang sama, tiada asas kukuh untuk mengatakan bahawa tiada sebarang pemantauan, komunikasi diplomatik atau pertukaran maklumat berlaku.
Perkara tersebut kekal tidak dapat disahkan.
Persoalan mengapa Kerajaan Malaysia kelihatan senyap terhadap RSNB-GiE tidak mempunyai satu jawapan mudah.
Malaysia sudah menunjukkan bahawa ia sanggup menyiasat dan mengambil tindakan terhadap gerakan pemisahan apabila aktiviti tersebut berlaku di bawah bidang kuasanya.
Namun keadaan menjadi jauh lebih rumit apabila aktiviti berkenaan dijalankan dari Australia.
Bidang kuasa Australia, prinsip dual criminality, perlindungan terhadap kesalahan politik, hak melakukan advokasi politik secara aman serta risiko memberi publisiti besar kepada gerakan kemerdekaan semuanya boleh mempengaruhi keputusan Kuala Lumpur.
Oleh itu, adalah tidak tepat untuk menyimpulkan bahawa Malaysia tidak bertindak kerana takut kepada RSNB-GiE atau kerana tidak mempunyai sebarang kuasa.
Lebih munasabah untuk mengatakan bahawa kuasa Malaysia menjadi lebih terbatas apabila aktiviti tersebut dilakukan di luar negara dan dilindungi oleh kerangka undang-undang negara lain.
Pada masa sama, sikap senyap kerajaan juga mungkin merupakan sebahagian daripada strategi politik untuk tidak memberikan perhatian berlebihan kepada gerakan yang masih belum menunjukkan penguasaan politik atau wilayah di Sabah.
Persoalan paling penting yang masih belum terjawab ialah apa sebenarnya yang berlaku kepada siasatan PDRM terhadap RSNB sejak 2024, sama ada kertas siasatan pernah dirujuk kepada Jabatan Peguam Negara, sama ada terdapat waran yang tidak diumumkan, atau sama ada Malaysia pernah mendapatkan bantuan rasmi daripada Australia.
Selagi perkara itu tidak disahkan melalui rekod rasmi, kesimpulan bahawa Kerajaan Malaysia “tidak mampu bertindak” atau “langsung mengabaikan RSNB-GiE” masih terlalu awal untuk dibuat.
Post a Comment