Keberanian memperjuangkan kemerdekaan Sabah mungkin bukan kerana beliau percaya kemerdekaan akan berlaku dalam masa terdekat, tetapi kerana beliau melihat kemungkinan perubahan politik, ekonomi dan kesedaran rakyat Sabah dalam tempoh satu generasi akan datang.
MELBOURNE: Apakah sebenarnya masa depan yang dilihat oleh Mosses PA Ampang sehingga beliau sanggup mengambil jalan yang jauh lebih berani daripada kebanyakan ahli politik Sabah, memperjuangkan kemerdekaan Sabah daripada Malaysia?
Persoalan ini tidak boleh dijawab dengan mengatakan bahawa Mosses boleh “meramal masa depan”. Sebaliknya, penelitian terhadap strategi politik, perkembangan hak Sabah, pertikaian hasil negeri, perubahan corak pengundian dan peningkatan penguasaan Sabah terhadap sumber ekonominya menunjukkan bahawa perjuangannya lebih tepat dilihat sebagai satu pertaruhan politik jangka panjang.
Mosses, melalui Republic of Sabah North Borneo atau RSNB, tidak pernah menggambarkan kemerdekaan sebagai sesuatu yang akan berlaku hanya dengan satu pengisytiharan atau satu demonstrasi.
Strategi yang diterbitkan RSNB sebelum ini menekankan pendekatan jangka panjang melalui pendidikan rakyat, penyelidikan sejarah dan undang-undang, pembinaan organisasi, mobilisasi politik serta usaha mendapatkan perhatian antarabangsa.
Dalam erti kata lain, perjuangan itu dibina atas satu andaian besar, bahawa pemikiran rakyat Sabah 10 tahun dari sekarang mungkin tidak sama dengan pemikiran mereka hari ini.
Salah satu perubahan paling penting yang mungkin dilihat oleh Mosses ialah kemerosotan pengaruh politik parti-parti nasional dalam menentukan arah politik Sabah.
Dalam Pilihan Raya Negeri Sabah 2025, parti-parti berasaskan Sabah menguasai sebahagian besar kerusi Dewan Undangan Negeri.
Gabungan Rakyat Sabah memenangi 29 kerusi, Warisan 25, UPKO tiga, STAR dua dan KDM satu.
Secara keseluruhan, parti-parti berasaskan Sabah memenangi 60 daripada 73 kerusi yang dipertandingkan, manakala lima lagi dimenangi calon bebas.
Keputusan ini tidak bermaksud rakyat Sabah telah mengundi untuk kemerdekaan.
GRS, Warisan, UPKO, STAR dan KDM secara umum masih membawa perjuangan hak Sabah, autonomi dan kepentingan negeri dalam kerangka Malaysia.
Namun keputusan tersebut menunjukkan satu perkembangan yang sukar dinafikan, politik Sabah semakin ditentukan oleh parti dan isu tempatan, bukan semata-mata oleh percaturan politik dari Semenanjung.
Bagi seorang pejuang kemerdekaan yang berfikir untuk tempoh 10 atau 20 tahun, perkembangan seperti ini mungkin dilihat sebagai peringkat awal kepada pembentukan kesedaran politik Sabah yang lebih tersendiri.
Satu lagi perkembangan besar ialah tuntutan 40 peratus hasil bersih Persekutuan yang diperoleh daripada Sabah.
Keputusan Mahkamah Tinggi Kota Kinabalu pada Oktober 2025 memberi kesan besar kepada perbahasan mengenai hubungan kewangan Sabah dengan Kerajaan Persekutuan.
Mahkamah memutuskan bahawa hak perlembagaan Sabah berhubung pemberian khas 40 peratus perlu dilaksanakan dan disemak berdasarkan peruntukan Perlembagaan Persekutuan.
Kerajaan Persekutuan kemudiannya menyatakan komitmen untuk menghormati prinsip hak 40 peratus tersebut, walaupun rundingan mengenai jumlah, formula pengiraan dan pelaksanaan masih menjadi isu penting.
Keputusan ini tidak membuktikan bahawa Malaysia telah “menjajah” Sabah, dan ia juga tidak memberikan hak automatik kepada Sabah untuk keluar daripada Malaysia.
Namun dari sudut politik, ia menimbulkan satu persoalan yang sukar diabaikan.
Jika satu hak yang termaktub dalam Perlembagaan boleh menjadi pertikaian selama beberapa dekad, bagaimana pula dengan jaminan-jaminan lain yang diberikan kepada Sabah ketika Malaysia dibentuk?
Di sinilah tuntutan autonomi boleh berubah daripada isu pentadbiran kepada persoalan yang lebih besar mengenai kepercayaan rakyat terhadap struktur Persekutuan.
Mosses juga mungkin melihat satu percanggahan ekonomi yang semakin sukar diterangkan kepada generasi baharu.
Sabah mempunyai minyak, gas, kelapa sawit, sumber marin, tanah yang luas serta kedudukan geografi yang strategik.
Keluaran Dalam Negara Kasar Sabah mencecah sekitar RM88.8 bilion pada 2025.
Nilai perdagangan Sabah pula melebihi RM100 bilion setahun, dengan petroleum mentah, gas asli cecair dan minyak sawit menjadi antara eksport penting negeri.
Pada masa sama, Sabah masih mencatatkan kadar kemiskinan mutlak tertinggi antara negeri-negeri di Malaysia.
Statistik rasmi 2024 meletakkan kadar kemiskinan mutlak Sabah pada 17.7 peratus, jauh lebih tinggi berbanding purata nasional.
Masalah bekalan air, jalan raya, elektrik dan infrastruktur asas pula terus menjadi isu utama yang dibangkitkan kerajaan serta rakyat.
Inilah percanggahan yang mempunyai potensi politik besar.
Sabah mempunyai kekayaan sumber, tetapi sebahagian besar rakyat masih berhadapan dengan tahap pembangunan yang tidak setanding dengan kekayaan tersebut.
Bagi sebuah gerakan nasionalis, persoalan yang akhirnya mungkin ditanya oleh generasi baharu bukan sekadar, “Mengapa Sabah miskin?”
Persoalannya mungkin menjadi lebih besar:
“Siapakah yang sepatutnya mengawal kekayaan Sabah?”
Satu lagi perkara yang mungkin dilihat lebih awal oleh Mosses ialah peningkatan keupayaan Sabah mengurus kepentingan ekonominya sendiri.
Kerajaan Sabah sejak beberapa tahun kebelakangan ini meningkatkan penyertaan negeri dalam industri minyak dan gas melalui SMJ Energy serta pemilikan kepentingan dalam beberapa projek tenaga.
Pada 2026, kerajaan negeri turut mengumumkan rancangan memperoleh kepentingan dalam projek-projek minyak dan gas tambahan serta penglibatan lebih besar dalam projek gas asli cecair.
Perkembangan ini penting kerana salah satu hujah yang sering digunakan terhadap kemerdekaan ialah Sabah tidak mempunyai kapasiti ekonomi atau institusi untuk berdiri sendiri.
Peningkatan pegangan negeri dalam industri strategik tidak membuktikan bahawa Sabah pasti mampu menjadi sebuah negara merdeka yang berjaya.
Namun ia menunjukkan bahawa Sabah secara beransur-ansur sedang membina pengalaman, institusi, sumber hasil dan keupayaan pentadbiran yang lebih besar.
Sekiranya proses ini berterusan selama 10 atau 20 tahun, perdebatan mengenai masa depan Sabah mungkin berlaku dalam keadaan yang sangat berbeza daripada hari ini.
Bahagian paling penting dalam memahami strategi Mosses ialah perjuangannya kelihatan bukan berdasarkan sokongan majoriti yang sudah wujud hari ini.
Setakat ini, tiada bukti kukuh daripada tinjauan bebas yang menunjukkan majoriti rakyat Sabah mahu keluar daripada Malaysia.
Kajian terdahulu menunjukkan ramai rakyat Sabah mahu autonomi lebih besar dan kawalan lebih luas terhadap kewangan serta pentadbiran negeri, tetapi itu tidak sama dengan sokongan terhadap kemerdekaan.
Oleh sebab itu, adalah tidak tepat jika kemenangan parti-parti tempatan dalam pilihan raya dianggap sebagai mandat untuk kemerdekaan.
Namun Mosses mungkin membuat perhitungan politik yang berbeza.
Beliau mungkin bertanya bukan:
“Berapa ramai rakyat Sabah menyokong kemerdekaan hari ini?”
Tetapi:
“Apakah yang akan berlaku jika dalam tempoh 10 tahun lagi isu 40 peratus masih belum benar-benar selesai, pembangunan masih tidak seimbang, rakyat semakin mengutamakan identiti Sabah dan negeri semakin menguasai sumber ekonominya sendiri?”
Jika keadaan tersebut berlaku serentak, tuntutan yang hari ini dianggap terlalu radikal mungkin menjadi lebih mudah dibincangkan oleh generasi akan datang.
Dalam sejarah politik dunia, perubahan besar jarang berlaku kerana sebuah gerakan baru diwujudkan selepas perubahan itu bermula.
Sebaliknya, gerakan yang sudah mempunyai organisasi, kepimpinan, dokumentasi, strategi dan rangkaian akan mempunyai kelebihan apabila suasana politik berubah.
Ini mungkin antara perkara terpenting yang dilihat oleh Mosses.
Daripada menunggu sehingga majoriti rakyat menuntut kemerdekaan, strategi RSNB nampaknya adalah membina asas terlebih dahulu.
Jika perubahan politik tidak berlaku, perjuangan itu mungkin kekal sebagai gerakan kecil.
Tetapi jika berlaku krisis besar mengenai hak Sabah, kegagalan pelaksanaan MA63 atau perubahan mendadak dalam pemikiran rakyat, sebuah organisasi yang sudah dibina mungkin berada dalam kedudukan untuk menawarkan satu pilihan politik alternatif.
Itulah pertaruhan sebenar strategi tersebut.
Walaupun strategi jangka panjang boleh difahami, terdapat halangan yang sangat besar.
Pertama ialah mandat rakyat.
Tiada perjuangan kemerdekaan yang boleh mempunyai legitimasi kukuh sekiranya tidak disokong oleh majoriti rakyat yang benar-benar tinggal di Sabah.
Pengisytiharan, demonstrasi atau organisasi di luar negara tidak boleh menggantikan kehendak rakyat Sabah sendiri.
Sekiranya suatu hari nanti perjuangan kemerdekaan mahu dianggap serius, ia perlu menunjukkan sokongan melalui proses demokratik yang jelas dan boleh dipercayai.
Kedua ialah persoalan undang-undang.
Perlembagaan Persekutuan tidak menyediakan mekanisme jelas untuk sebuah negeri keluar secara unilateral daripada Malaysia.
Pemisahan Singapura pada 1965 berlaku melalui persetujuan politik dan tindakan Parlimen Persekutuan, bukan semata-mata melalui pengisytiharan sebelah pihak.
Undang-undang antarabangsa pula mengiktiraf prinsip penentuan nasib sendiri, tetapi ia tidak memberikan hak automatik kepada setiap wilayah dalam sebuah negara untuk berpisah secara unilateral.
Oleh itu, hujah bahawa Sabah mempunyai hak kemerdekaan melalui proses dekolonisasi masih merupakan tafsiran yang dipertikaikan dan belum diputuskan oleh mana-mana mahkamah antarabangsa yang mempunyai bidang kuasa khusus terhadap Sabah.
RSNB Government-in-Exile telah diisytiharkan di Melbourne pada September 2025 sebagai sebahagian daripada strategi perjuangan Sabah.
Namun setakat maklumat yang dapat disahkan, belum ada bukti bahawa mana-mana kerajaan asing, Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu atau organisasi antarabangsa mengiktiraf RSNB-GiE sebagai kerajaan Sabah.
Perbezaan ini penting.
Sebuah organisasi boleh mengisytiharkan dirinya sebagai kerajaan dalam buangan, tetapi pengiktirafan antarabangsa memerlukan faktor yang jauh lebih besar termasuk legitimasi rakyat, keberkesanan politik, hubungan diplomatik dan penerimaan negara-negara lain.
Secara realistik, terdapat sekurang-kurangnya tiga kemungkinan besar untuk Sabah.
Kemungkinan pertama ialah Sabah mendapat autonomi yang jauh lebih luas tetapi kekal dalam Malaysia.
Jika isu 40 peratus diselesaikan, kuasa negeri bertambah dan pembangunan meningkat, ramai rakyat mungkin melihat bahawa hak Sabah boleh dipulihkan tanpa kemerdekaan.
Kemungkinan kedua ialah Malaysia berkembang menjadi sebuah Persekutuan yang lebih longgar, dengan Sabah dan Sarawak menikmati kuasa yang jauh lebih besar berbanding negeri-negeri lain.
Model seperti ini mungkin mengurangkan tekanan untuk berpisah.
Kemungkinan ketiga ialah kegagalan berulang dalam melaksanakan hak Sabah menyebabkan sebahagian besar rakyat kehilangan keyakinan terhadap sistem Persekutuan.
Dalam keadaan itu, kemerdekaan yang hari ini masih berada di pinggir arus politik mungkin berkembang menjadi isu arus perdana.
Tiada siapa boleh memastikan kemungkinan mana yang akan berlaku.
Apa Sebenarnya yang Mosses Lihat?
Mungkin perkara yang dilihat oleh Mosses bukanlah bahawa Sabah akan merdeka esok atau tahun depan.
Beliau mungkin melihat satu proses yang jauh lebih panjang.
Sabah semakin mempunyai politiknya sendiri.
Sabah semakin menuntut hak perlembagaannya.
Sabah semakin meningkatkan kawalan terhadap sumber strategik.
Kesedaran tentang jurang antara kekayaan negeri dan kehidupan rakyat semakin meningkat.
Generasi muda pula mempunyai akses kepada dokumen sejarah, MA63, laporan Cobbold, keputusan mahkamah dan maklumat politik yang jauh lebih luas berbanding generasi sebelumnya.
Jika semua perkembangan ini terus bergerak dalam arah yang sama, persoalan mengenai masa depan Sabah mungkin menjadi jauh lebih besar daripada sekadar siapa yang menjadi Ketua Menteri atau parti mana yang memerintah.
Persoalannya boleh berubah menjadi:
“Apakah bentuk hubungan politik yang rakyat Sabah sendiri mahu untuk generasi akan datang?”
Di situlah mungkin terletaknya keberanian Mosses PA Ampang.
Bukan kerana beliau sudah mengetahui bagaimana sejarah akan berakhir.
Tetapi kerana beliau memilih untuk membina satu pilihan politik sebelum majoriti rakyat merasakan mereka memerlukannya.
Namun akhirnya, masa depan Sabah bukan milik seorang pemimpin, sebuah parti atau sebuah gerakan.
Ia hanya boleh ditentukan secara sah dan bermaruah oleh rakyat Sabah sendiri.
Dan jika suatu hari Sabah benar-benar berhadapan dengan pilihan antara autonomi yang lebih luas atau kemerdekaan, keputusan itu harus dibuat berdasarkan fakta, kemampuan ekonomi, undang-undang, keselamatan, demokrasi dan kehendak rakyat, bukan semata-mata emosi atau slogan.
Sabahan News Online berpandangan bahawa perdebatan mengenai masa depan Sabah perlu terus dibuka secara aman, berasaskan fakta dan menghormati hak rakyat untuk memahami sejarah serta menentukan pendirian politik mereka sendiri.
Post a Comment