Daripada kajian kebolehlaksanaan, RFP, pembiayaan swasta hingga janji pilihan raya, projek yang menghubungkan Labuan dengan tanah besar Sabah masih belum sampai ke peringkat pembinaan.
LABUAN: Cadangan membina jambatan yang menghubungkan Wilayah Persekutuan Labuan dengan tanah besar Sabah melalui kawasan Menumbok sudah dibincangkan sejak hampir tiga dekad lalu, namun sehingga hari ini projek berkenaan masih belum memasuki peringkat pembinaan.
Sepanjang tempoh itu, jambatan tersebut beberapa kali muncul dalam rancangan pembangunan, ucapan belanjawan, kenyataan kerajaan dan kempen pilihan raya. Pelbagai kajian turut dilaksanakan, sementara model pembiayaan melalui sektor swasta pernah dicuba.
Namun, walaupun banyak pengumuman dibuat, belum ada kontrak pembinaan, tarikh pecah tanah atau jadual siap yang diumumkan secara rasmi setakat ini.
Semakan terhadap rekod kerajaan menunjukkan masalah projek ini bukan berpunca daripada satu faktor sahaja. Sebaliknya, ia melibatkan gabungan kos pembinaan yang sangat tinggi, persoalan daya maju ekonomi, kesukaran mendapatkan model pembiayaan yang sesuai, perubahan dasar selepas pertukaran kerajaan, jajaran jambatan yang belum dimuktamadkan serta persaingan dengan keperluan pembangunan asas lain di Labuan.
Cadangan membina hubungan tetap antara Labuan dengan Sabah sudah muncul dalam perancangan pembangunan Labuan sejak penghujung 1990-an.
Kajian awal kemudiannya dijalankan sekitar 2007 hingga 2010. Pada ketika itu, hasil kajian yang dibentangkan kepada kerajaan menunjukkan bahawa hubungan tetap antara Labuan dan Sabah mempunyai potensi serta boleh membawa manfaat kepada pembangunan ekonomi wilayah tersebut.
Namun, kajian berkenaan tidak terus membawa kepada pembinaan.
Kerajaan kemudian memutuskan bahawa penilaian yang lebih terperinci diperlukan, khususnya dari sudut teknikal, ekonomi dan kaedah pembiayaan.
Isu jambatan itu kembali mendapat perhatian besar apabila kerajaan mengumumkan satu lagi kajian kebolehlaksanaan menerusi Bajet 2018.
Kajian tersebut mempunyai kos keseluruhan sekitar RM14 juta.
Bagaimanapun, selepas pertukaran kerajaan susulan Pilihan Raya Umum Ke-14 pada tahun 2018, kajian tersebut dihentikan sebagai sebahagian daripada langkah penjimatan perbelanjaan kerajaan ketika itu.
Kerajaan kemudian menjelaskan bahawa yang dihentikan adalah kajian tersebut dan bukannya keputusan muktamad untuk membatalkan idea pembinaan jambatan selama-lamanya.
Selepas itu, kerajaan cuba mencari jalan lain bagi melaksanakan projek berkenaan dengan menggunakan pendekatan kerjasama awam-swasta atau Public-Private Partnership.
Pada tahun 2021, satu proses Request for Proposal atau RFP dibuka bagi mendapatkan cadangan daripada sektor swasta untuk membina jambatan Labuan–Sabah.
Tiga pembida dilaporkan mengemukakan cadangan.
Cadangan tersebut kemudian melalui proses penilaian teknikal dan komersial sebelum dibawa kepada pertimbangan kerajaan.
Namun, proses itu juga tidak menghasilkan pembinaan jambatan.
Kerajaan kemudiannya menjelaskan bahawa pihak swasta yang mengemukakan cadangan ketika proses tersebut dinilai tidak mempunyai keupayaan yang mencukupi untuk melaksanakan keseluruhan projek berdasarkan struktur yang dicadangkan.
Di sinilah muncul salah satu persoalan paling besar yang terus menghantui projek jambatan Labuan–Sabah, iaitu soal pembiayaan.
Kos projek telah berubah dengan ketara sejak ia mula dibincangkan.
Anggaran awal pada penghujung 1990-an adalah jauh lebih rendah berbanding anggaran beberapa bilion ringgit yang disebut dalam perancangan kemudian.
Rancangan Struktur Labuan 2040 pernah meletakkan anggaran sekitar RM4 bilion, manakala pada tahun 2023, Perdana Menteri Datuk Seri Anwar Ibrahim merujuk kepada cadangan yang boleh mencecah sekitar RM6 bilion.
Perbezaan angka tersebut juga berkait dengan perubahan jajaran, panjang jambatan, reka bentuk, kos bahan binaan, keadaan marin, sistem jalan penghubung serta pembangunan sokongan yang mungkin diperlukan.
Jika kerajaan membiayai sepenuhnya projek itu, ia akan memerlukan peruntukan Persekutuan yang sangat besar.
Jika sektor swasta pula diminta membiayainya, pemaju memerlukan jaminan bahawa mereka boleh mendapatkan semula modal melalui tol, konsesi pembangunan, pertukaran tanah, pembangunan hartanah atau mekanisme hasil yang lain.
Masalahnya ialah jumlah trafik antara Labuan dan Sabah perlu cukup tinggi untuk meyakinkan pelabur bahawa projek tersebut boleh memberikan pulangan yang munasabah.
Pada Disember 2023, Perdana Menteri secara terbuka menyatakan bahawa kerajaan perlu mempertimbangkan kemampuan fiskal serta jumlah trafik sebelum memberi keutamaan kepada projek jambatan bernilai berbilion ringgit.
Pada masa itu, kerajaan juga memberi perhatian kepada masalah asas yang dihadapi penduduk Labuan, terutama bekalan air dan infrastruktur penting lain.
Ini menunjukkan bahawa kerajaan berdepan dengan dilema antara melaksanakan projek mega yang boleh memberi kesan pembangunan jangka panjang dengan menyelesaikan keperluan asas rakyat yang lebih mendesak.
Walaupun begitu, cadangan jambatan tersebut masih belum ditutup.
Satu lagi kajian kebolehlaksanaan sedang dijalankan di bawah Kementerian Kerja Raya.
Kajian terbaru itu mempunyai kos siling sekitar RM3 juta dan meneliti perkara seperti jajaran jambatan, reka bentuk struktur, kos pembangunan, kesan ekonomi, kesan sosial, alam sekitar dan manfaat jangka panjang.
Dalam rekod Dewan Negara pada Mac 2026, kerajaan memaklumkan bahawa kajian tersebut sudah mencapai kira-kira 60 peratus dan dijadualkan siap pada 15 November 2026.
Ini bermakna apa yang dijangka siap pada November ialah kajian, bukannya jambatan.
Perkara itu pernah dijelaskan sendiri oleh Menteri di Jabatan Perdana Menteri yang bertanggungjawab terhadap Wilayah Persekutuan, Hannah Yeoh, ketika menjawab persoalan di Dewan Rakyat pada awal tahun ini.
Hakikat bahawa jambatan tersebut sudah berkali-kali muncul dalam kempen politik juga menyebabkan ramai penduduk Labuan dan Sabah melihat projek itu sebagai satu bentuk janji yang hanya muncul ketika musim pilihan raya.
Persepsi itu bukan tanpa asas.
Pada tahun 2018, projek jambatan sekali lagi menjadi sebahagian daripada perbahasan dan janji politik menjelang PRU14.
Pada tahun 2022 pula, menjelang PRU15, pemimpin Barisan Nasional sekali lagi menyatakan bahawa jambatan Labuan–Menumbok akan direalisasikan sekiranya gabungan berkenaan kembali mendapat mandat kuat untuk membentuk kerajaan Persekutuan.
Namun dari sudut kewartawanan dan penilaian fakta, tidak tepat untuk menyatakan bahawa seluruh projek tersebut hanyalah propaganda politik.
Terdapat kajian sebenar, proses RFP sebenar dan penilaian teknikal yang benar-benar berlaku.
Masalah utamanya ialah proses tersebut tidak pernah berjaya menyeberangi jurang antara peringkat perancangan dengan keputusan pelaburan dan pembinaan sebenar.
Pertukaran kerajaan juga memainkan peranan.
Apabila pentadbiran berubah, keutamaan perbelanjaan dan pendekatan terhadap projek besar turut berubah.
Kajian yang dimulakan oleh satu kerajaan boleh dihentikan oleh kerajaan berikutnya. Model pembiayaan yang diterima oleh satu pentadbiran pula mungkin dinilai semula oleh pentadbiran selepas itu.
Kesannya, projek tersebut kembali beberapa kali ke peringkat kajian tanpa mendapat kesinambungan yang cukup untuk sampai ke peringkat pembinaan.
Selain itu, jajaran sebenar jambatan juga masih menjadi persoalan.
Beberapa dokumen terdahulu menyebut panjang sekitar tujuh hingga 12 kilometer, manakala cadangan lain merujuk kepada jajaran yang jauh lebih panjang.
Perbezaan ini menunjukkan bahawa lokasi titik permulaan, titik sambungan, reka bentuk dan laluan akhir masih mempunyai kesan besar terhadap kos projek.
Kerjasama antara Kerajaan Persekutuan dengan Kerajaan Sabah juga diperlukan kerana Labuan adalah sebuah Wilayah Persekutuan, tetapi titik sambungan di daratan berada dalam negeri Sabah.
Ia bukan sekadar projek di bawah satu pentadbiran sahaja.
Dari sudut ekonomi, jambatan Labuan–Sabah berpotensi memberi manfaat yang lebih luas daripada sekadar mengurangkan masa perjalanan.
Sekiranya dilaksanakan secara berkesan, ia berpotensi meningkatkan aktiviti perdagangan, logistik, pelancongan, pergerakan pekerja dan pembangunan di kawasan Menumbok, Kuala Penyu, Beaufort serta kawasan sekitarnya.
Jambatan itu juga boleh menghubungkan Labuan dengan lebih langsung kepada rangkaian jalan raya Sabah dan meningkatkan daya saing pulau tersebut sebagai pusat perdagangan, kewangan, perkhidmatan dan industri.
Namun manfaat ekonomi jangka panjang tidak semestinya bermaksud projek itu akan menghasilkan keuntungan kewangan yang cukup kepada syarikat swasta.
Itulah perbezaan penting antara manfaat kepada ekonomi keseluruhan dengan kemampuan sesuatu projek untuk membayar balik kos pelaburannya sendiri.
Selepas hampir tiga dekad, persoalan utama rakyat sekarang bukan lagi sama ada kerajaan mahu menjalankan satu lagi kajian.
Persoalannya ialah sama ada kerajaan bersedia membuat keputusan yang jelas selepas kajian terbaru siap.
Jika kajian itu mendapati jambatan tersebut benar-benar berdaya maju, kerajaan perlu menjelaskan kepada rakyat berapa kos sebenar projek, apakah jajaran yang dipilih, bagaimana ia akan dibiayai, bila pembinaan boleh dimulakan dan berapa lama tempoh pembinaan.
Sekiranya kajian mendapati projek itu tidak berdaya maju, kerajaan juga harus menjelaskan perkara itu secara terbuka dan memberi sebab yang terperinci.
Apa yang tidak sepatutnya terus berlaku ialah keadaan di mana projek yang sama muncul semula setiap beberapa tahun sebagai janji baharu tetapi kembali ke peringkat kajian tanpa keputusan yang muktamad.
Bagi penduduk Labuan, isu ini sudah menjadi persoalan tentang kredibiliti kerajaan dan keyakinan terhadap perancangan pembangunan jangka panjang.
Selepas hampir tiga dekad menunggu, rakyat berhak mengetahui sama ada jambatan Labuan–Sabah benar-benar akan menjadi sebuah infrastruktur yang dibina, atau terus kekal sebagai satu projek yang hanya hidup dalam dokumen perancangan dan janji politik.
Post a Comment