Walaupun sama-sama menyentuh isu MA63, sejarah pembentukan Malaysia dan hak Sabah, perjuangan Mosses PA Ampang dan Irwan Idris bergerak melalui pendekatan yang berbeza, seorang lebih jelas membawa agenda penentuan nasib sendiri dan kemerdekaan, manakala seorang lagi memberi tumpuan kepada penyelidikan, pendidikan awam dan kesedaran perlembagaan.
KOTA KINABALU: Perdebatan mengenai kedudukan Sabah dalam Persekutuan Malaysia, pelaksanaan Perjanjian Malaysia 1963 atau MA63, hak perlembagaan serta masa depan politik negeri ini terus melahirkan pelbagai bentuk gerakan dan pemikiran dalam kalangan aktivis, penyelidik serta masyarakat sivil Sabah.
Antara nama yang sering dikaitkan dengan perbahasan ini ialah Mosses Paul Anap, yang turut dikenali sebagai Mosses PA Ampang, dan Irwan Idris.
Walaupun kedua-duanya menyentuh banyak persoalan yang hampir sama berkaitan sejarah Sabah, MA63, hak negeri dan hubungan Sabah dengan Kerajaan Persekutuan, semakan mendapati mereka merupakan dua individu berbeza yang membawa pendekatan dan bentuk perjuangan yang tidak sama.
Mosses PA Ampang lebih dikenali melalui aktivisme politik yang berkembang daripada perjuangan hak Sabah kepada kempen lebih terbuka mengenai penentuan nasib sendiri dan kemerdekaan Sabah.
Irwan Idris pula lebih menonjol melalui penyelidikan, penulisan, pendidikan awam dan aktivisme masyarakat sivil yang memberi tumpuan kepada MA63, sejarah pembentukan Malaysia, perubahan Perlembagaan Persekutuan serta kedudukan Sabah dalam sistem persekutuan.
Perjalanan politik Mosses, berdasarkan catatan dan kenyataan awamnya, bermula sejak zaman beliau aktif dalam perbincangan politik dan gerakan mahasiswa sebelum tumpuannya beralih semakin kuat kepada sejarah Sabah dan Sarawak serta persoalan berkaitan pembentukan Malaysia.
Beliau kemudiannya dikaitkan dengan aktivisme yang menyentuh gerakan Sabah Sarawak Keluar Malaysia atau SSKM serta beberapa inisiatif pelajar dan masyarakat yang membincangkan hak politik Borneo.
Pada pertengahan 2014, suasana politik berkaitan gerakan pemisahan Sabah menjadi semakin sensitif apabila pihak berkuasa Malaysia menjalankan siasatan terhadap aktiviti yang dikaitkan dengan tuntutan Sabah keluar daripada Malaysia.
Beberapa aktivis yang dikaitkan dengan penyebaran bahan berkaitan pemisahan Sabah turut ditahan dan didakwa pada ketika itu.
Walaupun tidak semua dakwaan peribadi Mosses mengenai tekanan yang pernah dialaminya dapat disahkan secara bebas, rekod awam menunjukkan bahawa aktivisme berkaitan pemisahan Sabah sememangnya pernah menarik perhatian pihak berkuasa dan membawa risiko perundangan kepada sesetengah aktivis.
Mosses kemudiannya meninggalkan Malaysia dan meneruskan aktivitinya dari Australia.
Di sana, beliau semakin aktif dalam gerakan diaspora Sabah dan Sarawak sebelum muncul sebagai antara tokoh utama Republic of Sabah North Borneo atau RSNB.
Daripada peringkat itu, perjuangan beliau semakin jelas bergerak daripada tuntutan berkaitan hak negeri dan pelaksanaan MA63 kepada persoalan lebih besar mengenai hak penentuan nasib sendiri serta kemungkinan Sabah menjadi sebuah negara berdaulat.
Satu titik penting dalam perjalanan itu berlaku pada September 2024 apabila satu demonstrasi di luar Parlimen Victoria, Melbourne, mendapat perhatian meluas selepas rakaman menunjukkan bendera Malaysia diturunkan dan digantikan dengan bendera Sabah dan Sarawak.
Susulan kejadian itu, Ketua Polis Negara Malaysia ketika itu mengesahkan bahawa polis membuka siasatan dan menerima puluhan laporan berkaitan video berkenaan.
Polis turut menyatakan bahawa beberapa peruntukan undang-undang, termasuk Akta Hasutan, Kanun Keseksaan serta Akta Komunikasi dan Multimedia, digunakan dalam siasatan tersebut.
Mosses dan kumpulannya pula mempertahankan tindakan berkenaan sebagai simbol politik dan sebahagian daripada kempen aman untuk mengetengahkan pandangan mereka mengenai sejarah serta kedudukan Sabah dan Sarawak.
Bagaimanapun, siasatan polis tidak boleh disamakan dengan sabitan kesalahan, dan tiada asas untuk melaporkan seseorang sebagai bersalah selagi tiada keputusan mahkamah yang menetapkannya.
Selepas peristiwa itu, RSNB terus mengembangkan agenda politiknya dengan mengemukakan pelan jangka panjang ke arah kemerdekaan Sabah melalui kaedah yang digambarkan sebagai aman dan diplomatik.
Pada September 2025, RSNB kemudiannya mengisytiharkan apa yang dinamakan sebagai Republic of Sabah North Borneo Government-in-Exile di Melbourne.
Pengisytiharan itu memperlihatkan perubahan besar dalam arah perjuangan Mosses kerana gerakannya tidak lagi terhad kepada tuntutan pembetulan pelaksanaan MA63, sebaliknya secara terbuka membawa agenda penentuan nasib sendiri dan kemerdekaan.
Namun begitu, status yang diisytiharkan oleh organisasi tersebut merupakan pendirian politik gerakan berkenaan dan tidak dengan sendirinya mewujudkan pengiktirafan antarabangsa terhadap sebuah kerajaan atau negara baharu.
Setakat rekod awam yang tersedia, tiada bukti bahawa RSNB-GiE telah diiktiraf sebagai kerajaan sah Sabah oleh Malaysia, Australia, Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu atau mana-mana negara berdaulat.
Dalam konteks ini, dakwaan bahawa MA63 tidak sah atau bahawa Sabah telah pun menjadi sebuah negara merdeka secara undang-undang juga perlu dilaporkan dengan berhati-hati.
MA63 sememangnya merupakan satu dokumen sejarah dan perundangan yang wujud, ditandatangani pada 9 Julai 1963 dan direkodkan dalam sistem perjanjian Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu.
Namun persoalan mengenai kesahan proses pembentukan Malaysia, tafsiran terhadap hak menentukan nasib sendiri serta kesan undang-undang daripada pelbagai dokumen sebelum dan selepas 1963 terus menjadi bahan perdebatan antara aktivis, ahli politik, ahli undang-undang dan sejarawan.
Berbeza dengan pendekatan Mosses, perjuangan Irwan Idris lebih tersusun melalui penyelidikan, pendidikan awam dan usaha menjelaskan dokumen sejarah serta perlembagaan kepada masyarakat.
Irwan dikenali sebagai pengasas DNA63 dan aktif mengetengahkan isu berkaitan MA63 melalui penulisan, forum, penerangan awam dan penerbitan buku.
Antara karya yang dikaitkan dengannya termasuk VETO: Super-Federation yang Dijanjikan serta KENDADU, yang membincangkan rundingan pembentukan Malaysia, jaminan politik dan perlembagaan, serta perubahan yang berlaku selepas 1963.
Pendekatan Irwan memperlihatkan satu bentuk perjuangan yang berbeza.
Daripada membina sebuah gerakan berasaskan pengisytiharan kemerdekaan, beliau lebih banyak mengajak orang ramai memahami dokumen, sejarah rundingan, pindaan perlembagaan dan kedudukan hak Sabah dalam kerangka persekutuan.
Beliau juga terlibat dalam beberapa isu masyarakat sivil Sabah yang lebih luas.
Antaranya termasuk perbincangan berkaitan pindaan kewarganegaraan, kedudukan kanak-kanak tanpa dokumen serta persoalan mengenai tempoh dan pembubaran Dewan Undangan Negeri Sabah.
Penglibatan seperti ini menunjukkan bahawa fokus Irwan tidak terhad kepada sejarah MA63 semata-mata, tetapi turut merangkumi persoalan tadbir urus, kepastian perlembagaan dan tanggungjawab institusi awam.
Walaupun Mosses dan Irwan berkongsi kegelisahan terhadap beberapa persoalan sejarah dan politik yang sama, adalah tidak tepat untuk menyamakan kedua-dua perjuangan tersebut.
Perjuangan Mosses telah berkembang kepada satu kempen politik yang secara terbuka mempertikaikan kedudukan Sabah dalam Malaysia dan menuntut hak penentuan nasib sendiri sehingga ke tahap kemerdekaan.
Perjuangan Irwan pula, berdasarkan rekod awam yang tersedia, lebih banyak menumpukan kepada pemahaman MA63, pendidikan masyarakat, penjelasan sejarah serta tuntutan supaya hak dan perlindungan perlembagaan Sabah difahami dan dihormati.
Perbezaan ini penting kerana gerakan hak Sabah hari ini bukan satu blok tunggal.
Ia merangkumi pelbagai aliran pemikiran, termasuk mereka yang mahu MA63 dilaksanakan sepenuhnya dalam Malaysia, mereka yang mahu kuasa negeri diperkukuhkan, mereka yang menuntut perubahan struktur persekutuan, dan mereka yang menganggap penentuan nasib sendiri atau kemerdekaan sebagai jalan terakhir.
Dalam konteks itu, Mosses dan Irwan mewakili dua cabang yang berbeza dalam perbahasan lebih luas mengenai masa depan Sabah.
Seorang memilih jalan aktivisme politik dan kempen antarabangsa yang semakin jelas menuju tuntutan kemerdekaan.
Seorang lagi memilih jalan penyelidikan, dokumentasi dan pendidikan awam untuk membina kesedaran terhadap sejarah serta perlembagaan Sabah.
Kedua-dua pendekatan memperlihatkan satu hakikat penting: perbahasan mengenai Sabah, MA63 dan hubungan negeri dengan Persekutuan masih belum selesai dalam fikiran sebahagian masyarakat.
Namun dalam melaporkan isu ini, media perlu terus membezakan antara fakta sejarah yang boleh disahkan, tafsiran undang-undang yang diperdebatkan, tuntutan politik, dakwaan aktivis dan keputusan rasmi mahkamah atau institusi negara.
Bagi Sabahan News Online, perbezaan itu penting supaya perbahasan mengenai masa depan Sabah dapat dilaporkan secara adil, berfakta dan tanpa mengangkat mana-mana dakwaan politik sebagai kebenaran mutlak sebelum ia disokong oleh bukti yang mencukupi.
Post a Comment