Perhimpunan Agung PBB meluluskan resolusi dengan 164 undi menyokong, satu menentang dan enam berkecuali, tetapi keputusan itu tidak bermaksud peta Mercator diharamkan atau sempadan antarabangsa berubah
NEW YORK, 6 Sept 2026: Perhimpunan Agung Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (PBB) pada 4 September 2026 meluluskan satu resolusi yang menggalakkan penggunaan peta dunia yang lebih tepat dalam menggambarkan perbandingan keluasan sebenar benua, selepas sekian lama timbul kritikan terhadap kesan herotan pada peta Mercator.
Resolusi berkenaan diluluskan dengan 164 undi menyokong, satu undi menentang dan enam negara berkecuali.
Amerika Syarikat menjadi satu-satunya negara yang mengundi menentang resolusi itu, manakala Estonia, Georgia, Lithuania, Republik Moldova, Serbia dan Ukraine memilih untuk berkecuali.
Resolusi yang membawa tajuk “Correct the map: rebalancing global cartographic representation and promoting equitable representation of the world’s regions, particularly Africa” itu menggalakkan kerajaan, institusi pendidikan, organisasi antarabangsa, penerbit serta syarikat teknologi mempertimbangkan penggunaan projek peta yang lebih tepat dari segi keluasan, termasuk Equal Earth dan projek “equal-area” yang lain.
Bagaimanapun, keputusan tersebut tidak bermaksud PBB telah mengharamkan peta Mercator.
Resolusi itu juga tidak mewajibkan semua negara menggunakan satu jenis peta dunia yang baharu, sebaliknya menggalakkan penggunaan projek peta yang lebih sesuai mengikut tujuan, terutama apabila perbandingan keluasan sebenar antara negara dan benua menjadi penting.
Peta Mercator telah diperkenalkan oleh ahli kartografi Flemish, Gerardus Mercator, pada tahun 1569.
Ia pada asalnya sangat berguna dalam bidang pelayaran kerana dapat mengekalkan arah dan sudut dengan baik, sekali gus membolehkan pelayar menggunakan laluan kompas secara lebih mudah.
Namun, kelemahan utama Mercator ialah saiz kawasan berhampiran kutub akan kelihatan semakin besar berbanding kawasan berhampiran Garisan Khatulistiwa.
Akibatnya, kawasan seperti Greenland, Kanada, Rusia dan sebahagian Eropah Utara kelihatan jauh lebih besar berbanding saiz sebenarnya jika dibandingkan dengan Afrika, Amerika Selatan atau kawasan Asia berhampiran Khatulistiwa.
Sebagai contoh, Greenland boleh kelihatan hampir sebesar Afrika dalam sesetengah peta Mercator, sedangkan keluasan sebenar Afrika adalah kira-kira 14 kali lebih besar daripada Greenland.
Dalam konteks saintifik, adalah lebih tepat untuk mengatakan bahawa Mercator membesarkan secara tidak seimbang kawasan di latitud tinggi, berbanding mengatakan peta itu semata-mata “mengecilkan Afrika”.
Herotan itu berlaku kerana permukaan bumi yang berbentuk sfera tidak dapat dipindahkan sepenuhnya ke atas permukaan rata tanpa menghasilkan sebarang bentuk perubahan pada saiz, bentuk, jarak atau arah.
Atas sebab itu, tidak ada satu pun peta dua dimensi yang boleh dianggap sempurna untuk semua tujuan.
Projek Equal Earth, yang diperkenalkan pada tahun 2018 oleh ahli kartografi Bojan Šavrič, Tom Patterson dan Bernhard Jenny, direka untuk mengekalkan nisbah keluasan antara kawasan di dunia dengan lebih tepat.
Ini bermaksud jika satu benua mempunyai keluasan sebenar dua kali ganda berbanding benua lain, perbezaan itu akan lebih hampir digambarkan secara proporsional dalam peta Equal Earth.
Bagaimanapun, Equal Earth juga bukan tanpa herotan.
Ia lebih tepat dari segi keluasan, tetapi bentuk, jarak atau sudut tertentu masih boleh berubah kerana semua peta rata perlu membuat kompromi apabila menggambarkan permukaan bumi.
Usaha membetulkan gambaran saiz Afrika dalam peta dunia mendapat momentum melalui kempen yang digerakkan oleh beberapa pertubuhan masyarakat sivil Afrika termasuk Africa No Filter dan Speak Up Africa.
Kempen itu kemudian mendapat sokongan politik di peringkat benua apabila Kesatuan Afrika mengambil pendirian menyokong penggunaan peta dunia yang dianggap lebih adil dari segi representasi geografi.
Pada Februari 2026, Perhimpunan Kesatuan Afrika turut menerima keputusan berkaitan usaha “Correct the Map of Africa on the Globe”.
Negara-negara Afrika berhujah bahawa penggunaan peta yang memperlihatkan Afrika jauh lebih kecil secara relatif boleh mempengaruhi bagaimana generasi pelajar dan masyarakat dunia memahami kedudukan sebenar benua tersebut.
Namun, dakwaan bahawa Gerardus Mercator sengaja mencipta petanya untuk merendahkan atau mengecilkan Afrika tidak mempunyai bukti sejarah yang kukuh.
Mercator menghasilkan peta itu bagi tujuan navigasi pada abad ke-16, dan herotan keluasan yang berlaku adalah kesan matematik daripada reka bentuk projek tersebut.
Justeru, perbezaan perlu dibuat antara fakta saintifik bahawa Mercator menghasilkan herotan saiz dan tafsiran politik bahawa penggunaannya secara berterusan boleh menyumbang kepada persepsi dunia yang berpusat kepada Eropah.
Satu lagi perkembangan yang mempunyai kepentingan kepada rakyat Malaysia ialah negara ini turut tersenarai sebagai salah satu penaja bersama tambahan kepada resolusi berkenaan dalam rekod prosiding PBB.
Malaysia disenaraikan bersama beberapa negara lain termasuk Indonesia, Brazil, Perancis, Qatar, Sri Lanka, Timor-Leste dan Emiriah Arab Bersatu.
Bagaimanapun, rekod yang tersedia ketika ini datang daripada transkrip automatik prosiding PBB, yang sendiri memberi amaran bahawa dokumen berkenaan bukan rekod verbatim rasmi.
Oleh itu, penglibatan Malaysia sebagai penaja bersama mempunyai asas daripada sumber utama PBB, tetapi masih wajar dilaporkan dengan penjelasan mengenai status rekod berkenaan.
Setakat ini, belum terdapat penjelasan awam terperinci daripada kerajaan Malaysia mengenai sebab khusus negara ini menyertai sebagai penaja bersama resolusi tersebut.
Mengapa Amerika Syarikat Menentang?
Amerika Syarikat menjadi satu-satunya negara yang mengundi menentang resolusi itu.
Menurut ringkasan rasmi prosiding PBB, wakil Amerika Syarikat membangkitkan kebimbangan terhadap apa yang dianggap Washington sebagai peluasan agenda politik dan ideologi di dalam Perhimpunan Agung.
Bantahan Amerika Syarikat tidak semestinya bermaksud negara itu menafikan fakta saintifik bahawa Mercator menghasilkan herotan keluasan.
Sebaliknya, bantahan yang direkodkan lebih tertumpu kepada pendekatan institusi dan politik terhadap resolusi berkenaan.
Sementara itu, Ukraine dan Serbia antara negara yang membangkitkan kebimbangan berhubung bagaimana sempadan politik dan wilayah dipaparkan dalam sesetengah contoh peta Equal Earth.
Kesatuan Eropah kemudian menegaskan bahawa resolusi tersebut tidak boleh ditafsirkan sebagai mengubah kedaulatan, sempadan antarabangsa, status wilayah atau tuntutan sesebuah negara.
Ini merupakan perbezaan penting kerana projek geografi sesuatu peta dan sempadan politik yang diletakkan di atas peta tersebut adalah dua perkara yang berbeza.
Mengubah projek peta tidak mengubah undang-undang antarabangsa.
Resolusi PBB itu juga tidak mempunyai kesan undang-undang untuk mengubah sempadan mana-mana negara.
Ia tidak mengubah status Sabah, Sarawak, Malaysia atau mana-mana wilayah lain di dunia.
Ia juga tidak menentukan sempadan maritim, tuntutan wilayah atau kedudukan perlembagaan sesebuah negara.
Keputusan tersebut pada asasnya merupakan satu seruan politik dan pendidikan agar institusi memilih jenis peta yang lebih sesuai dengan tujuan penggunaannya.
Dalam pendidikan geografi, misalnya, penggunaan peta yang mengekalkan keluasan sebenar boleh membantu murid memahami perbezaan saiz benua dengan lebih tepat.
Bagi navigasi pula, Mercator masih mempunyai kelebihan tertentu dan tidak semestinya perlu ditinggalkan.
Resolusi berkenaan turut menggalakkan hubungan dengan syarikat teknologi antarabangsa dalam usaha memperbaiki cara dunia dipaparkan melalui platform digital.
Namun, tiada arahan yang memaksa Google, Apple, Microsoft atau syarikat lain menukar sistem pemetaan mereka dengan serta-merta.
Perkara ini juga mempunyai cabaran teknikal kerana banyak aplikasi peta digital menggunakan sistem yang berkaitan dengan Web Mercator bagi membolehkan paparan peta interaktif, zum dan navigasi dilakukan dengan pantas.
Justeru, perubahan yang mungkin berlaku pada masa depan lebih berkemungkinan melibatkan cara dunia dipaparkan pada skala global, bahan pendidikan dan paparan perbandingan saiz negara, berbanding penghapusan sepenuhnya Mercator daripada sistem navigasi.
Keputusan PBB pada 4 September 2026 menunjukkan bahawa persoalan mengenai peta kini bukan semata-mata isu teknikal kartografi.
Ia turut menyentuh pendidikan, sejarah, persepsi masyarakat dan persoalan mengenai bagaimana manusia memahami kedudukan sesuatu wilayah di dunia.
Namun, peta juga perlu difahami sebagai satu alat representasi, bukannya gambar sebenar bumi.
Setiap projek peta mempunyai kekuatan dan kelemahannya.
Oleh itu, isu sebenar bukan memilih antara satu peta yang “betul” dengan satu peta yang “salah”, tetapi memastikan peta yang digunakan sesuai dengan tujuannya dan orang ramai memahami jenis herotan yang terkandung di dalamnya.
Bagi Malaysia dan Sabah, perkembangan ini turut membawa satu pengajaran penting bahawa bagaimana sesuatu wilayah digambarkan melalui peta boleh mempengaruhi persepsi masyarakat, tetapi gambaran visual itu tidak boleh disamakan dengan kedudukan undang-undang, sempadan antarabangsa atau kedaulatan sesebuah wilayah.
Keputusan PBB tersebut kini membuka ruang kepada perbincangan lebih besar mengenai pendidikan geografi dan cara generasi akan datang melihat dunia, bukan sahaja dari segi bentuknya, tetapi juga dari segi keluasan dan kedudukan sebenar setiap rantau di atas bumi.
Post a Comment